భారత్ రష్యా మైత్రి – 8 లక్షల కోట్ల వాణిజ్య లక్ష్యం
భారతదేశ రాజధాని ఢిల్లీలోని హైదరాబాద్ హౌస్ శుక్రవారం ఒక చారిత్రక సమావేశానికి వేదికగా నిలిచింది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్, భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీల మధ్య జరిగిన 23వ ద్వైపాక్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షించింది. దాదాపు మూడు దశాబ్దాల పాటు కొనసాగుతున్న ఈ ఇద్దరు నాయకుల స్నేహం, రెండు దేశాల మధ్య ఉన్న వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని మరో మెట్టు ఎక్కించింది. ప్రస్తుత భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల్లో ఈ భేటీకి అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంది. యుద్ధం కాదు, శాంతే శరణ్యం అనే నినాదంతో మోదీ చేసిన ప్రతిపాదనలకు పుతిన్ సానుకూలంగా స్పందించడం గమనార్హం.
ఈ భారత రష్యా శిఖరాగ్ర సమావేశం కేవలం దౌత్యపరమైన భేటీ మాత్రమే కాదు ఇది మారుతున్న ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ తన స్వయంప్రతిపత్తిని చాటిచెప్పిన సందర్భం. పశ్చిమ దేశాల ఆంక్షలు, యుద్ధ మేఘాల మధ్య కూడా ఇరు దేశాలు వాణిజ్యం, ఇంధన భద్రత, ఉగ్రవాద నిర్మూలన అనే మూడు స్తంభాలపై తమ బంధాన్ని 2030 నాటికి మరింత పటిష్టం చేసుకోవడానికి వేసిన బలమైన పునాది ఇది. ముఖ్యంగా గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు భారత్ ఒక నాయకత్వ పాత్ర పోషిస్తూనే, తన పాత మిత్రుడైన రష్యాతో బంధాన్ని కొనసాగించడం ఒక గొప్ప దౌత్య విజయం.
ఉగ్రవాదంపై ఉమ్మడి పోరు మా ప్రధాన ఎజెండా
ప్రపంచాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న ఉగ్రవాదం అనే మహమ్మారిపై పోరాడటానికి భారత్, రష్యా మరోసారి కంకణబద్ధులయ్యాయి. ఈ సమావేశంలో ప్రధాని మోదీ, అధ్యక్షుడు పుతిన్ ఇద్దరూ ఉగ్రవాదంపై తమ ఆందోళనను వ్యక్తం చేశారు. కేవలం మాటలకే పరిమితం కాకుండా, భవిష్యత్తులో ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్ మరియు కౌంటర్ టెర్రరిజం ఆపరేషన్లలో సహకారాన్ని పెంచుకోవాలని నిర్ణయించారు. జమ్మూ కాశ్మీర్లోని పుల్వామా దాడిని, మాస్కోలోని క్రాకస్ సిటీ కాన్సెర్ట్ హాల్పై జరిగిన దాడిని ఈ సందర్భంగా ప్రస్తావించడం ద్వారా, ఉగ్రవాదానికి మతం, ప్రాంతం లేదని, అది మానవత్వానికి శత్రువు అని ఇరువురు నేతలు స్పష్టం చేశారు.
అందువల్ల రాబోయే రోజుల్లో ఐక్యరాజ్యసమితి, జీ20, బ్రిక్స్ వంటి అంతర్జాతీయ వేదికలపై ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా భారత్, రష్యా ఒకే గొంతుకతో మాట్లాడనున్నాయి. సరిహద్దు ఆవల నుంచి జరిగే ఉగ్రవాదాన్ని (Cross-border terrorism) అరికట్టడంలో రష్యా సాంకేతిక సహకారం భారత్కు ఎంతో కీలకం కానుంది. రెండు దేశాల భద్రతా ఏజెన్సీల మధ్య సమన్వయం పెరగడం వల్ల ముందస్తుగా దాడులను పసిగట్టే సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. ఇది దేశ అంతర్గత భద్రతకు పెద్ద ఊరట నిచ్చే అంశం.
శాంతి మంత్రంతో యుద్ధానికి ముగింపు పలికే ప్రయత్నం
ఉక్రెయిన్, రష్యా మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుదిపేస్తున్న సంగతి తెలిసిందే. ఈ నేపథ్యంలో ప్రధాని మోదీ “ఇది యుద్ధాల యుగం కాదు” అని చేసిన వ్యాఖ్యను పుతిన్ స్వాగతించారు. సమస్య ఏదైనా సరే చర్చలు, దౌత్యం ద్వారానే పరిష్కారం లభిస్తుందని మోదీ పునరుద్ఘాటించారు. శాంతి స్థాపనలో భారత్ తన వంతు పాత్ర పోషించడానికి సిద్ధంగా ఉందని చెప్పడం ద్వారా, ప్రపంచ శాంతిదూతగా భారత్ తన ఇమేజ్ను మరింత పెంచుకుంది. పుతిన్ కూడా ఉక్రెయిన్ వివాదంపై భారత్కు పూర్తి సమాచారం ఇస్తూ, విశ్వసనీయతను ప్రదర్శించడం వారి మధ్య ఉన్న నమ్మకాన్ని సూచిస్తోంది.
అయితే ఈ శాంతి చర్చలు కేవలం ప్రకటనలకే పరిమితం కాకూడదు. యుద్ధం వల్ల నష్టపోతున్న సరఫరా గొలుసులను (Supply Chains) పునరుద్ధరించడంపై ఇరువురు నేతలు దృష్టి సారించారు. ఆహార భద్రత, ఎరువుల సరఫరా వంటి అంశాల్లో రష్యా సహకారం భారత్కు అత్యావశ్యకం. ఈ చర్చల ద్వారా యుద్ధం త్వరగా ముగిసి, సాధారణ పరిస్థితులు నెలకొంటాయని ఆశిద్దాం. భారత్ తీసుకున్న ఈ తటస్థ వైఖరిని అటు పశ్చిమ దేశాలు, ఇటు రష్యా కూడా గౌరవిస్తుండటం విశేషం.
వాణిజ్య విస్తరణకు 2030 నాటికి భారీ ప్రణాళికలు
ఆర్థిక రంగంలో భారత్, రష్యా సంబంధాలు ఒక కొత్త రికార్డును సృష్టించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. 2030 నాటికి ఇరు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని 100 బిలియన్ డాలర్లకు (సుమారు రూ. 8.30 లక్షల కోట్లు) చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ప్రస్తుతం ఉన్న వాణిజ్య స్థాయిని గమనిస్తే ఇది చాలా పెద్ద లక్ష్యమే అయినప్పటికీ, ఇంధనం, ఎరువులు, బొగ్గు వంటి రంగాల్లో పెరుగుతున్న డిమాండ్ దీనిని సాధ్యం చేసేలా ఉంది. గతేడాది వాణిజ్యం 12 శాతం పెరగడం ఈ నమ్మకాన్ని మరింత బలపరుస్తోంది.
దీనితో పాటు రూపాయి మరియు రూబుల్ (National Currencies) లలో వాణిజ్య లావాదేవీలను పెంచడానికి తీసుకున్న నిర్ణయం డాలర్ ఆధిపత్యానికి ఒక సవాలుగా మారనుంది. దీనివల్ల కరెన్సీ మార్పిడి రేట్ల వల్ల వచ్చే నష్టాలను తగ్గించుకోవచ్చు. యూరేషియన్ ఎకనామిక్ యూనియన్తో స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (FTA) దిశగా అడుగులు వేయడం భారత ఎగుమతిదారులకు కొత్త మార్కెట్లను తెరుస్తుంది. ముఖ్యంగా ఫార్మా, ఐటీ, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల రంగాల్లో భారతీయ కంపెనీలకు రష్యాలో భారీ అవకాశాలు లభించనున్నాయి.
ఇంధన భద్రత విషయంలో తగ్గేదే లేదన్న రష్యా
ప్రస్తుత ప్రపంచ పరిస్థితుల్లో ఇంధన భద్రత అనేది ప్రతి దేశానికి ప్రధాన సవాలు. ఈ విషయంలో రష్యా భారత్కు గట్టి భరోసా ఇచ్చింది. అమెరికా, పశ్చిమ దేశాల నుంచి ఎన్ని ఒత్తిళ్లు వచ్చినా సరే, భారత్కు చమురు, గ్యాస్ సరఫరాను ఆపేది లేదని పుతిన్ స్పష్టం చేశారు. భారత దేశాభివృద్ధికి తక్కువ ధరకే ముడి చమురును సరఫరా చేయడం కొనసాగిస్తామని చెప్పడం మన ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద ఊరట. పాశ్చాత్య దేశాల ఆంక్షల వల్ల రష్యా చమురును కొనుగోలు చేయడంపై విమర్శలు వచ్చినప్పటికీ, భారత్ తన దేశ ప్రయోజనాలకే పెద్దపీట వేసింది.
మరోవైపు క్రిటికల్ మినరల్స్ (అరుదైన ఖనిజాలు) సరఫరాపై కూడా ఒప్పందాలు జరిగాయి. ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్స్, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల తయారీకి ఈ ఖనిజాలు అత్యంత అవసరం. రష్యా నుంచి వీటిని దిగుమతి చేసుకోవడం ద్వారా భారత్ తన ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ కలను మరింత వేగంగా సాకారం చేసుకోగలదు. కుడంకుళం అణు విద్యుత్ కేంద్రం వంటి ప్రాజెక్టుల విస్తరణలో కూడా రష్యా సహకారం కొనసాగుతుందని హామీ లభించింది.
WhatsApp Channel
పర్యాటకం మరియు వీసా నిబంధనల్లో భారీ సడలింపులు
సామాన్య ప్రజలకు శుభవార్త ఏమిటంటే, రష్యా పర్యటన ఇకపై మరింత సులభం కానుంది. రష్యన్ పౌరులకు 30 రోజుల ఉచిత ఈ-టూరిస్ట్ వీసా సదుపాయాన్ని కల్పిస్తున్నట్లు భారత్ ప్రకటించగా, రష్యా కూడా భారతీయులకు వీసా నిబంధనలను సరళీకరించింది. గ్రూప్ టూరిస్ట్ వీసాలు, ఎలక్ట్రానిక్ వీసాల జారీ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయనున్నారు. ఇది రెండు దేశాల మధ్య పర్యాటక రంగాన్ని (Tourism Sector) పరుగులు పెట్టిస్తుంది.
ఫలితంగా ప్రజల మధ్య సంబంధాలు (People-to-People Connect) బలపడతాయి. ఇండియన్ స్కిల్డ్ వర్కర్లకు రష్యాలో ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించేలా ‘టెంపరరీ లేబర్ యాక్టివిటీ’ ఒప్పందం కుదిరింది. దీనివల్ల మన దేశంలోని నిపుణులకు రష్యాలో కొత్త ఉద్యోగ అవకాశాలు లభిస్తాయి. అలాగే విద్యా రంగంలో ముంబై యూనివర్సిటీ మరియు మాస్కో స్టేట్ వర్సిటీ మధ్య జరిగిన ఒప్పందం విద్యార్థులకు పరిశోధనల్లో కొత్త అవకాశాలను కల్పిస్తుంది.
భారత్ అనుసరిస్తున్న ఈ విదేశాంగ విధానం ప్రపంచ దేశాలకు ఒక పాఠం లాంటిది. ఒకవైపు అమెరికాతో సాంకేతిక భాగస్వామ్యం కొనసాగిస్తూనే మరోవైపు రష్యాతో ఇంధన, రక్షణ అవసరాలను తీర్చుకోవడం మన దౌత్యనీతికి నిదర్శనం. జాతి ప్రయోజనాలే పరమావధిగా సాగుతున్న ఈ ప్రయాణం భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు నాయకత్వం వహించే దిశగా భారత్ను తీసుకువెళ్తుంది. కేవలం ఆయుధాల కొనుగోలుదారుగా కాకుండా, సమాన స్థాయి భాగస్వామిగా భారత్ ఎదిగిన తీరు ఈ సమావేశంలో స్పష్టంగా కనిపించింది.
కనెక్టివిటీ మరియు రక్షణ రంగంలో కీలక ఒప్పందాలు
రవాణా రంగానికి సంబంధించి ఇంటర్నేషనల్ నార్త్-సౌత్ ట్రాన్స్పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) మరియు చెన్నై-వ్లాడివోస్టాక్ సముద్ర మార్గం అభివృద్ధిపై ఇరు దేశాలు ప్రత్యేక దృష్టి సారించాయి. ఈ మార్గాలు అందుబాటులోకి వస్తే రవాణా సమయం మరియు ఖర్చు భారీగా తగ్గుతాయి. సూయజ్ కెనాల్ మార్గానికి ఇవి ప్రత్యామ్నాయంగా మారుతాయి. లాజిస్టిక్ మద్దతు ఒప్పందం ద్వారా ఒకరి నౌకలు, విమానాలకు మరొకరు ఇంధనం, మరమ్మతు సేవలు అందించుకోవచ్చు. ఇది హిందూ మహాసముద్రంలో భారత నావికాదళానికి అదనపు బలాన్ని ఇస్తుంది.
అలాగే రక్షణ రంగంలో ఎస్-400 క్షిపణి వ్యవస్థల సరఫరాను వేగవంతం చేస్తామని పుతిన్ హామీ ఇచ్చారు. రక్షణ ఉత్పత్తుల ఉమ్మడి తయారీ (Joint Production) పై కూడా చర్చలు జరిగాయి. ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’లో భాగంగా రష్యా తన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని భారత్కు బదిలీ చేయడానికి అంగీకరించింది. అంతరిక్ష రంగంలో గగన్యాన్ మిషన్ కోసం కూడా రష్యా సహకారం కొనసాగుతోంది.
మొత్తానికి ఈ పర్యటన భారత్-రష్యా సంబంధాలను 21వ శతాబ్దపు అవసరాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దింది. పాత మిత్రుడిని వదులుకోకుండానే, కొత్త ప్రపంచంలో సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి భారత్ సిద్ధంగా ఉందని ఈ సమావేశం నిరూపించింది. 80 ఏళ్లుగా ప్రపంచం ఎన్నో మార్పులు చూసినా, భారత్-రష్యా స్నేహం మాత్రం చెక్కుచెదరలేదని మోదీ అన్న మాటలు అక్షర సత్యాలు. ఈ బంధం భవిష్యత్తులో ప్రపంచ శాంతికి, స్థిరత్వానికి దోహదపడుతుందని ఆశిద్దాం.
సంబంధిత బాహ్య లింకులు:
