కోతుల సమస్యకు అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిష్కారాలు (Modern Tech Solutions for Monkey Problem): హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఢిల్లీ మరియు ఉత్తర భారత్ ప్రాంతాలపై సమగ్ర పరిశోధనా నివేదిక

భారతదేశంలో మానవ-వన్యప్రాణుల సంఘర్షణ అనేది ఒక తీవ్రమైన సామాజిక, ఆర్థిక మరియు పర్యావరణ సవాలుగా పరిణమించింది. ముఖ్యంగా రీసస్ మకాక్ (Macaca mulatta) జాతి కోతుల జనాభా విపరీతంగా పెరగడం, వాటి సహజ ఆవాసాలు విచ్ఛిన్నం కావడం వల్ల ఇవి పట్టణ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాలపై దాడులు చేస్తున్నాయి. దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 5 కోట్ల కోతుల జనాభా ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది మరియు పట్టణ ప్రాంతాలలో ప్రతిరోజూ వేలాది కోతుల దాడి కేసులు నమోదవుతున్నాయి.¹ గత రెండు దశాబ్దాలలో హిమాచల్ ప్రదేశ్, జాతీయ రాజధాని ఢిల్లీ, మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు ఈ సమస్యతో అత్యధికంగా ప్రభావితమయ్యాయి. ఈ నివేదిక ఆయా ప్రాంతాలు ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులను, సమస్య పరిష్కారానికి వారు చేపట్టిన శాస్త్రీయ మరియు పరిపాలనాపరమైన చర్యలను, మరియు ఆ చర్యల యొక్క దీర్ఘకాలిక ఫలితాలను విశ్లేషిస్తుంది.

హిమాచల్ ప్రదేశ్: కోతుల బెడద మరియు జనాభా నియంత్రణలో అగ్రగామి

హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం కోతుల సమస్యతో దేశంలోనే అత్యధికంగా ఇబ్బంది పడిన ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడ కోతులు కేవలం నగరాలకే పరిమితం కాకుండా, రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక అయిన వ్యవసాయం మరియు ఉద్యానవన రంగాలపై వినాశకరమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. 2004 నాటి గణాంకాల ప్రకారం రాష్ట్రంలో కోతుల జనాభా 3.17 లక్షలుగా ఉండేది, ఇది పర్యావరణ సమతుల్యతను దెబ్బతీసే స్థాయికి చేరుకుంది.²

వ్యవసాయ మరియు ఆర్థిక సంక్షోభం

రాష్ట్రంలోని సుమారు 3,256 పంచాయతీలు కోతుల బెడదతో ప్రభావితమయ్యాయి. ముఖ్యంగా షిమ్లా, సోలన్, సిర్మూర్, హమీర్పూర్, మండి మరియు బిలాస్పూర్ జిల్లాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.⁴ కోతులు ప్రధానంగా మొక్కజొన్న, పండ్లు మరియు కూరగాయల తోటలపై దాడులు చేస్తాయి. మొక్కజొన్న పంటలో నష్టం శాతం 20% నుండి 90% వరకు ఉంటుందని అంచనా.⁵ ఈ వినాశనం వల్ల చాలా మంది రైతులు వ్యవసాయాన్ని వదులుకుని వలస వెళ్ళడం గమనార్హం.

రాష్ట్రం / ప్రాంతం	వార్షిక పంట నష్టం (అంచనా)	ప్రభావితమైన ప్రధాన పంటలు
హిమాచల్ ప్రదేశ్	రూ. 1,000 కోట్లు 6	మొక్కజొన్న, యాపిల్, కూరగాయలు 5
జమ్మూ ప్రాంతం	రూ. 3,000 కోట్లు (మొత్తం నష్టం) 6	ధాన్యం, పండ్లు
ఖమ్మం (తెలంగాణ)	1 లక్ష ఎకరాల పంట నష్టం 7	మొక్కజొన్న, వరి, మామిడి

2016లో హిమాచల్ ప్రదేశ్ వ్యవసాయ శాఖ నివేదిక ప్రకారం, వన్యప్రాణుల వల్ల జరిగిన పంట నష్టం రూ. 184.28 కోట్లుగా నమోదైంది, ఇందులో సింహభాగం కోతుల వల్లే జరిగింది.³

సంతాన నిరోధక శస్త్రచికిత్సల (Sterilization) విప్లవం

కోతుల జనాభాను నియంత్రించడానికి హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2006లో దేశంలోనే మొట్టమొదటిసారిగా భారీ స్థాయి సంతాన నిరోధక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.² దీని కోసం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 7 నుండి 8 ప్రత్యేక కేంద్రాలను (Monkey Sterilization Centres – MSCs) ఏర్పాటు చేశారు.

కేంద్రం పేరు	జిల్లా	పద్ధతి
తుటికండి	షిమ్లా	ఎండోస్కోపిక్ ట్యూబెక్టమీ / వాసెక్టమీ
సాస్తార్	హమీర్పూర్	థెర్మో-కాటెరిక్ పద్ధతి
గోపాల్‌పూర్	కాంగ్రా	థెర్మో-కాటెరిక్ పద్ధతి
బౌల్ / ఇస్పూర్	ఉనా	ఎండోస్కోపిక్ పద్ధతి
పౌంటా సాహిబ్	సిర్మూర్	థెర్మో-కాటెరిక్ పద్ధతి
సరోల్	చంబా	ఎండోస్కోపిక్ పద్ధతి
సలాపర్	మండి	ఎండోస్కోపిక్ పద్ధతి

ఈ కేంద్రాల ద్వారా 2006 నుండి 2021 వరకు సుమారు 1,70,169 కోతులకు సంతాన నిరోధక శస్త్రచికిత్సలు నిర్వహించారు.¹⁰ ఇందులో 88,187 మగ కోతులు మరియు 81,982 ఆడ కోతులు ఉన్నాయి.¹⁰ ఈ కార్యక్రమం ఫలితంగా సుమారు 5 లక్షల కొత్త కోతుల జననాలను నిరోధించగలిగారు.¹¹ దీని ప్రభావంతో 2004లో 3.17 లక్షలుగా ఉన్న కోతుల జనాభా 2020 నాటికి 1,36,443 కి తగ్గింది, ఇది సుమారు 57% తగ్గుదలగా పరిగణించవచ్చు.³

వర్మిన్ (Vermin) ప్రకటన మరియు దాని ప్రభావం

పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో కోతులను చంపడానికి చట్టబద్ధమైన అనుమతి కోరుతూ హిమాచల్ ప్రభుత్వం కేంద్రానికి విన్నవించింది. ఫలితంగా, 2016 నుండి అనేక తహసీళ్లలో కోతులను ‘వర్మిన్’ గా ప్రకటించారు.⁵ దీని ప్రకారం, పంటలకు నష్టం కలిగిస్తున్న కోతులను ఎవరైనా చంపవచ్చు. అయితే, హిందూ ధర్మంలో కోతులను హనుమంతుని స్వరూపంగా భావించడం వల్ల ప్రజలు వాటిని చంపడానికి సుముఖత చూపలేదు.¹² సిర్మూర్ వంటి కొన్ని జిల్లాల్లో రైతులు స్వయంగా రంగంలోకి దిగి దూకుడుగా ఉన్న కోతులను చంపడం వల్ల సమస్య 80-90% వరకు తగ్గినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి.⁸

ఢిల్లీ: జాతీయ రాజధానిలో పట్టణ కోతుల నిర్వహణ

ఢిల్లీలో కోతుల సమస్య కేవలం సాధారణ నివాస ప్రాంతాలకే పరిమితం కాకుండా, అత్యంత భద్రత కలిగిన విఐపి జోన్లు, పార్లమెంట్ భవనం మరియు ప్రధాన ఆసుపత్రులకు కూడా విస్తరించింది.¹³ 2018లో రాజధానిలో 950 కి పైగా కోతుల దాడి కేసులు నమోదయ్యాయి.¹³

అసోలా భట్టి వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రం ప్రయోగం

ఢిల్లీ హైకోర్టు ఆదేశాల మేరకు, నగరంలో పట్టుబడిన కోతులను ఢిల్లీ-హర్యానా సరిహద్దులోని అసోలా భట్టి వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రానికి తరలించే కార్యక్రమం 2007లో ప్రారంభమైంది.¹³ సెప్టెంబర్ 2019 నాటికి మొత్తం 21,871 కోతులను ఇక్కడికి తరలించారు.¹³

ఈ తరలింపు ప్రక్రియలో కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు ఉన్నాయి:

• ఆహార సరఫరా: తరలించబడిన కోతులు తిరిగి నగరానికి రాకుండా ఉండటానికి ప్రభుత్వం అక్కడ ప్రతిరోజూ 2,500 కిలోల పండ్లు మరియు కూరగాయలను అందిస్తుంది.¹³
• ఖర్చు: ఈ కోతుల పోషణ కోసం ప్రభుత్వం ఏటా సుమారు రూ. 1.2 కోట్లు ఖర్చు చేస్తోంది.¹³
• విమర్శలు: వన్యప్రాణి నిపుణులు ఈ పద్ధతిని కేవలం ‘సమస్యను ఒక చోటి నుండి మరో చోటికి మార్చడం’ గా అభివర్ణించారు, ఎందుకంటే సంరక్షణ కేంద్రం సామర్థ్యం మించిపోవడం వల్ల కోతులు మళ్ళీ సమీప గ్రామాల్లోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి.⁹

మానవ లంగూర్లు మరియు శబ్ద అనుకరణ

కోతులను భయపెట్టడానికి గతంలో లంగూర్లను ఉపయోగించేవారు. కానీ వన్యప్రాణి చట్టాల ప్రకారం అది నిషిద్ధం కావడంతో, ఢిల్లీ ప్రభుత్వం లంగూర్ల శబ్దాలను అనుకరించే ‘మంకీ చేజర్స్’ (Monkey Chasers) ను నియమించింది.¹ వీరు ప్రత్యేకమైన శబ్దాల ద్వారా కోతులను భయపెట్టి ప్రభుత్వ కార్యాలయాల నుండి పంపిస్తారు.

ఉత్తర ప్రదేశ్ మరియు మధ్య భారత్: విధానపరమైన మార్పులు

ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ఆగ్రా, ప్రయాగ్‌రాజ్, మరియు వారణాసి వంటి నగరాలలో కోతుల దాడుల వల్ల మరణాలు కూడా నమోదయ్యాయి.¹ ఆగ్రాలో 2020లో కోతుల గొడవ వల్ల గోడ కూలి ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారు.¹

ప్రయాగ్‌రాజ్ మోడల్ మరియు బాధ్యతల బదిలీ

ఇటీవలి కాలంలో ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కోతుల నియంత్రణ బాధ్యతలను అటవీ శాఖ నుండి స్థానిక మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లకు బదిలీ చేస్తూ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.¹⁵ 2022లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్ట సవరణ ద్వారా రీసస్ మకాక్ కోతులను షెడ్యూల్ II నుండి తొలగించడం వల్ల, ఇప్పుడు వీటిని వీధి కుక్కల వలె మున్సిపల్ అధికారులు పట్టుకోవచ్చు.⁵

నగరం	చేపట్టిన చర్యలు	ఫలితం / ప్రస్తుత స్థితి
ప్రయాగ్‌రాజ్	మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ద్వారా కోతుల పట్టుడు, రూ. 1,650 పారితోషికం 15	అమలులో ఉంది, 6 నెలల కార్యాచరణ
ఆగ్రా	వన్యప్రాణి SOS తో కలిసి లాపరోస్కోపిక్ స్టెరిలైజేషన్ 18	సురక్షితమైన మరియు వేగవంతమైన రికవరీ
లక్నో	లంగూర్ కటౌట్లు, బాల్కనీలకు ఫెన్సింగ్ 19	తాత్కాలిక ఉపశమనం

కోతుల బెడదకు గల పర్యావరణ మరియు సామాజిక కారణాలు

కోతుల సమస్య ఇంత తీవ్రం కావడానికి కేవలం వాటి జనాభా పెరగడమే కాకుండా, మానవ తప్పిదాలు కూడా ప్రధాన కారణమని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.

1. ఆవాసాల నాశనం: అడవుల విస్తీర్ణం తగ్గడం వల్ల కోతులకు సహజ సిద్ధమైన ఆహారం మరియు నివాసం కరువయ్యాయి. 2002-2018 మధ్య భారతదేశం 3,10,624 హెక్టార్ల అటవీ విస్తీర్ణాన్ని కోల్పోయింది.¹
2. ఏకపంట సాగు: అడవులలో పండ్ల చెట్లకు బదులుగా కేవలం కలప ఇచ్చే చెట్లను (Monoculture) నాటడం వల్ల కోతులు ఆహారం కోసం గ్రామాలకు వస్తున్నాయి.¹
3. చెత్త నిర్వహణ: నగరాలలో ఆహార వ్యర్థాలను సరిగ్గా పారవేయకపోవడం వల్ల కోతులు సులభంగా లభించే ఆహారానికి అలవాటు పడి, వాటి సహజ వేట లేదా ఆహార సేకరణ పద్ధతులను మర్చిపోయాయి.¹
4. మతపరమైన ఫీడింగ్: మతపరమైన కారణాలతో ప్రజలు కోతులకు ఆహారం అందించడం వల్ల అవి మనుష్యులకు భయపడటం మానేసి, ఆహారం ఇవ్వకపోతే దాడులు చేసే స్థాయికి చేరుకున్నాయి.¹

ఆధునిక సాంకేతిక పరిష్కారాలు

సాంప్రదాయ పద్ధతులు విఫలమవుతున్న తరుణంలో, అత్యాధునిక సాంకేతిక పరికరాలు కోతుల నియంత్రణలో ఆశలు రేకెత్తిస్తున్నాయి.

అల్ట్రాసోనిక్ మంకీ రిపెల్లర్లు (Ultrasonic Repellers)

ఈ పరికరాలు 10 kHz నుండి 65 kHz వరకు అధిక పౌనఃపున్యం కలిగిన శబ్ద తరంగాలను విడుదల చేస్తాయి.²² ఈ శబ్దాలు మానవులకు వినబడవు, కానీ కోతుల కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థపై తీవ్రమైన ఒత్తిడిని కలిగిస్తాయి, తద్వారా అవి ఆ ప్రాంతాన్ని వదిలి వెళ్ళిపోతాయి.²³

ఫీచర్	అల్ట్రాసోనిక్ రిపెల్లర్ వివరాలు
పౌనఃపున్యం (Frequency)	10 kHz – 65 kHz 22
ప్రభావ ప్రాంతం	సుమారు 6,000 చదరపు అడుగులు 22
శబ్ద తీవ్రత	110 – 130 డెసిబెల్స్ 25
ప్రయోజనం	పర్యావరణ హితం, ప్రాణహాని లేనిది 26

చండీగఢ్‌లోని పంజాబ్ యూనివర్శిటీ వంటి సంస్థలు ఈ పరికరాలను ప్రయోగాత్మకంగా ఉపయోగించాయి. అయితే, వీటిని భవనాల లోపల ఉంచినప్పుడు మానవులలో కూడా అసౌకర్యం కలిగే అవకాశం ఉందని గమనించబడింది.²⁵

AI మరియు IoT ఆధారిత స్మార్ట్ రిపెల్లర్లు

ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఉపయోగించి కోతుల కదలికలను గుర్తించే వ్యవస్థలు ఇప్పుడు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి.²⁷ ఇవి కేవలం కోతులు ఉన్నప్పుడే పనిచేస్తాయి, తద్వారా విద్యుత్ ఆదా అవుతుంది మరియు కోతులు ఆ శబ్దానికి అలవాటు పడకుండా ఉంటాయి.

• స్మార్ట్ రిపెల్లర్ వ్యవస్థ: ఇది కంప్యూటర్ విజన్ ద్వారా కోతులను గుర్తించి ఆటోమేటిక్‌గా అల్ట్రాసోనిక్ సౌండ్ లేదా కాల్షియం కార్బైడ్ ఫిరంగులను ప్రేరేపిస్తుంది.²⁸
• అగ్రి-కానన్ (Agri-Cannon): తెలంగాణలోని అగ్రికల్చరల్ యూనివర్శిటీ దీనిని పరిచయం చేసింది, ఇది గట్టి శబ్దం చేయడం ద్వారా పంట పొలాల నుండి కోతులను తరిమివేస్తుంది. దీనివల్ల నష్టం 60% తగ్గినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి.²⁹

సోలార్ పవర్ ఫెన్సింగ్ (Solar Power Fencing)

పంట పొలాల రక్షణకు సోలార్ ఫెన్సింగ్ అత్యంత సమర్థవంతమైన మార్గంగా నిరూపితమైంది. ఇది కోతులకు బలమైన కానీ ప్రాణాంతకం కాని విద్యుత్ షాక్‌ను ఇస్తుంది.⁶ ఇది వాటిలో మానసిక భయాన్ని కలిగిస్తుంది, తద్వారా అవి మళ్ళీ ఆ ప్రాంతానికి రావడానికి సాహసించవు.

స్థానిక మరియు స్వచ్ఛంద ప్రయత్నాలు: కొన్ని విజయ గాథలు

కొన్ని గ్రామాల్లో ప్రజలు ప్రభుత్వ సహాయం కోసం వేచి చూడకుండా సొంతంగా పరిష్కారాలను కనుగొన్నారు.

• ఆరట్లకోట (ఆంధ్రప్రదేశ్): అనకాపల్లి జిల్లాలోని ఈ గ్రామంలో ప్రజలు ఐక్యమై చందాలు వసూలు చేసుకుని, రాజమండ్రికి చెందిన మంకీ క్యాచర్స్ ద్వారా 300 కోతులను పట్టుకుని అడవుల్లో విడిచిపెట్టారు.³¹
• లింగాపూర్ (తెలంగాణ): సర్పంచ్ స్వయంగా ఎలుగుబంటి వేషం వేసుకుని కోతులను భయపెట్టడం వైరల్ అయింది, ఇది తాత్కాలికంగానైనా మంచి ఫలితాన్ని ఇచ్చింది.³²
• సిర్మూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్): ఇక్కడ రైతులు తమంతట తాముగా దూకుడుగా ఉన్న కోతులను ఏరివేయడం ద్వారా సమస్యను దాదాపు పరిష్కరించుకోగలిగారు.⁸

నిర్వహణ వ్యూహాల యొక్క ప్రతికూల ప్రభావాలు మరియు సవాళ్లు

కోతుల సమస్యను పరిష్కరించడానికి చేపట్టిన కొన్ని చర్యలు అనూహ్యమైన ఫలితాలను కూడా ఇచ్చాయి.

సామాజిక విచ్ఛిన్నత మరియు దూకుడు

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో జరిపిన పరిశోధన ప్రకారం, స్టెరిలైజేషన్ కోసం కోతులను పట్టుకుని, తిరిగి విడిచిపెట్టే ప్రక్రియలో వాటి సామాజిక నిర్మాణం దెబ్బతింది.¹⁰ ఒక సమూహంలోని ప్రధాన మగ కోతి (Alpha Male) ని తొలగించినప్పుడు, ఆ సమూహం చిన్న చిన్న ముక్కలుగా విడిపోయి, క్రమశిక్షణ లేని చిన్న కోతులు మరింత దూకుడుగా వ్యవహరించడం మొదలుపెట్టాయి.¹²

స్టెరిలైజేషన్ వైఫల్యాలు

కొన్ని చోట్ల స్టెరిలైజేషన్ సరిగ్గా జరగకపోవడం వల్ల కోతులు మరింత మొండిగా మారాయని కార్యకర్తలు ఆరోపిస్తున్నారు.¹³ అంతేకాకుండా, స్టెరిలైజ్ చేయబడిన కోతులను వాటి పాత సమూహాల్లోనే విడవకపోవడం వల్ల అవి కొత్త ప్రాంతాలలో ఆధిపత్యం కోసం పోరాడుతున్నాయి.

అంశం	గణాంకాలు	ప్రభావం
స్టెరిలైజ్డ్ కోతుల శాతం (HP)	51.4% (2021 నాటికి) 2	జనాభా తగ్గుదల, కానీ ప్రవర్తనలో మార్పు
సగటు సమూహ పరిమాణం (HP)	33.1 (1980) నుండి 16.4 (2020) కి తగ్గుదల 10	విచ్ఛిన్నమైన సమూహాలు
స్టెరిలైజేషన్ ఖర్చు (HP)	రూ. 7.74 కోట్లు (కేంద్రాల ఏర్పాటు) 2	అధిక ప్రజా ధనం ఖర్చు

భవిష్యత్తు కార్యాచరణ: ఇమ్యునో-కాంట్రాసెప్షన్ మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతులు

శస్త్రచికిత్స పద్ధతులు ఖరీదైనవి మరియు క్లిష్టమైనవి కావడంతో, భారత ప్రభుత్వం ‘ఇమ్యునో-కాంట్రాసెప్షన్’ (Immuno-contraception) వైపు మొగ్గు చూపుతోంది.¹³

ఇమ్యునో-కాంట్రాసెప్షన్ మెకానిజం

నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇమ్యునాలజీ (NII) మరియు వైల్డ్ లైఫ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (WII) కలిసి ఈ వ్యాక్సిన్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి.¹³

• పనితీరు: ఈ వ్యాక్సిన్ ఆడ కోతులలో పునరుత్పత్తిని నిరోధించే ప్రోటీన్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
• ప్రయోజనం: ఇది ప్రాణాంతకం కాదు, శస్త్రచికిత్స అవసరం లేదు మరియు అడవిలో ఉన్న జంతువులకు కూడా సులభంగా ఇవ్వవచ్చు.
• లక్ష్యం: కేవలం కోతులకే కాకుండా ఏనుగులు, అడవి పందులు మరియు నీల్గాయ్ల జనాభా నియంత్రణకు కూడా దీనిని ఉపయోగించవచ్చు.¹³

ముగింపు

కోతుల సమస్య అనేది కేవలం జనాభా పెరుగుదల మాత్రమే కాదు, ఇది పర్యావరణ అసమతుల్యతకు ప్రతీక. హిమాచల్ ప్రదేశ్ తన పట్టుదల మరియు శాస్త్రీయ దృక్పథంతో కోతుల జనాభాను 50% పైగా తగ్గించి దేశానికే మార్గదర్శిగా నిలిచింది. అయితే, కేవలం జనాభా తగ్గించడం మాత్రమే పరిష్కారం కాదు, కోతుల ప్రవర్తనలో వస్తున్న మార్పులను గమనిస్తూ, వాటికి సహజ సిద్ధమైన ఆవాసాలను తిరిగి కల్పించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

ఢిల్లీ మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్ అనుసరిస్తున్న పరిపాలనాపరమైన మార్పులు (మున్సిపల్ సంస్థలకు బాధ్యతలు ఇవ్వడం) భవిష్యత్తులో నగరాల నిర్వహణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. సాంకేతిక పరికరాలు మరియు AI ఆధారిత వ్యవస్థలు రాబోయే రోజుల్లో మానవ-వన్యప్రాణుల సంఘర్షణను తగ్గించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయని ఈ పరిశోధన స్పష్టం చేస్తోంది. సమగ్రమైన వ్యర్థాల నిర్వహణ, మతపరమైన కోణంలో కోతులకు ఆహారం ఇవ్వడం ఆపడం మరియు అడవుల పునరుద్ధరణ వంటి చర్యలు కలిసినప్పుడే భారతదేశం ఈ కోతుల బెడద నుండి శాశ్వతంగా బయటపడగలదు.