గుండెజబ్బులపై వేల కోట్లు!ప్రాణాయామం పరిష్కారం
పేద, మధ్య తరగతి ప్రజలకు కార్పొరేట్ స్థాయి వైద్యాన్ని చేరువ చేసిన ఆరోగ్యశ్రీ పథకం ఇప్పుడు ఊహించని, గుండెలు పిండేసే ఆర్థిక సవాలును ఎదుర్కొంటోంది. సామాన్యుడికి భరోసాగా నిలిచిన ఈ అద్భుతమైన ఆరోగ్య రక్షక పథకానికి ‘గుండె జబ్బులు’ పెను భారంగా మారుతున్నాయి. గత ఐదేళ్ల గణాంకాలు ఈ ఆందోళనకరమైన వాస్తవాన్ని కళ్ళ ముందు ఉంచుతున్నాయి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆరోగ్యశ్రీ ద్వారా వివిధ వ్యాధుల చికిత్సల కోసం ఖర్చు చేసిన మొత్తం రూ. 3 వేల కోట్లు దాటింది. అందువల్ల, ఈ మొత్తం ఖర్చులో మూడో వంతు, అంటే దాదాపు రూ. వెయ్యి కోట్లు కేవలం గుండె సంబంధిత చికిత్సలకే చెల్లించడం జరిగింది. ఈ భారీ వ్యయం తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గుండె జబ్బుల తీవ్రతను, వాటి చికిత్సకు అవుతున్న భారీ ఖర్చును స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది. ఆరోగ్యశ్రీకింద చికిత్స పొందుతున్న టాప్ 20 వ్యాధులలో కార్డియాలజీ, కార్డియాక్ సర్జరీలు అగ్రస్థానంలో ఉండటం, ఈ సమస్య యొక్క తీవ్రతకు నిదర్శనం.
ఖర్చుల లెక్కల్లో టాప్ ప్లేస్: హృద్రోగాలదే అగ్రస్థానం
ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన గణాంకాలను పరిశీలిస్తే, ఆరోగ్యశ్రీ నిధులు ఏ స్థాయిలో గుండె చికిత్సలకు మళ్లుతున్నాయో అర్థమవుతుంది. 2020 నుంచి ఇప్పటివరకు ప్రైవేటు ఆసుపత్రులలో ఆరోగ్యశ్రీ కింద జరిగిన చికిత్సల జాబితాలో కార్డియాలజీ, కార్డియాక్ సర్జరీ విభాగాలు తిరుగులేని అగ్రస్థానంలో నిలిచాయి. చికిత్సల ఖర్చులో సింహభాగం కార్డియాలజీ విభాగంలోనే జరిగింది. ఉదాహరణకు, ఒక్క కార్డియాలజీ డిపార్ట్మెంట్లో 1,09,537 కేసులకు గాను ప్రభుత్వం ఏకంగా రూ. 629.74 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. దీనితో పాటు, అత్యధిక క్లెయిమ్స్ నమోదైన విభాగాల్లో ఇది ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ స్థాయిలో నిధులు ఒకే విభాగానికి కేటాయించాల్సి రావడం, రాష్ట్ర ఆరోగ్య వ్యవస్థపై పడుతున్న గుండె సంబంధిత ఒత్తిడిని సూచిస్తుంది.
గుండెకు సంబంధించిన మేజర్ ఆపరేషన్లు జరిగే కార్డియాక్ అండ్ కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ విభాగంలో కూడా ఖర్చు భారీగా ఉంది. ఈ విభాగంలో 27,730 కేసులకు గాను ప్రభుత్వం రూ. 286.04 కోట్లు చెల్లించింది. మొత్తానికి, ఈ రెండు గుండె సంబంధిత విభాగాలకు కలిపి దాదాపు రూ. 916 కోట్లను ప్రభుత్వం వెచ్చించింది. ఆరోగ్యశ్రీ మొత్తం బడ్జెట్లో ఇది అతి పెద్ద వాటాగా నిలిచింది. ఈ గణాంకాలు గుండె జబ్బుల చికిత్స భారాన్ని స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. ఈ రెండు విభాగాలలో ఒక్కో చికిత్సకు సగటున రూ. 66 వేలు ఖర్చు అవుతోంది. ఈ వ్యయం ఇతర వ్యాధుల చికిత్స ఖర్చులతో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ.
ఆభా యాప్ అనేది భారతదేశ పౌరుల కోసం రూపొందించిన ఒక డిజిటల్ హెల్త్ అకౌంట్. ఇది ఒక రకంగా మీ ఆరోగ్య చరిత్రకు సంబంధించిన ఒక డిజిటల్ లాకర్ లాంటిది. ఈ యాప్ ద్వారా ప్రతి పౌరుడికి ఒక ప్రత్యేకమైన ఆరోగ్య గుర్తింపు సంఖ్య (Health ID) లభిస్తుంది. ఈ IDతో రోగికి సంబంధించిన పూర్తి ఆరోగ్య చరిత్ర, అంటే గతంలో వచ్చిన వ్యాధులు, తీసుకున్న చికిత్సలు, మందుల వివరాలు, ల్యాబ్ రిపోర్టులు వంటివన్నీ ఒకే చోట నిక్షిప్తం అవుతాయి. దీంట్లో మీకు అకౌంట్ ఉందా మరింతగా చదవండి. https://raavov.in/abha-app-telugu/
గుండె చికిత్సల వ్యయం ఇంత భారం కావడానికి కారణాలు
గుండె చికిత్సలకు అయ్యే ఖర్చు మిగతా వ్యాధులతో పోలిస్తే విపరీతంగా ఉండటానికి అనేక కీలకమైన కారణాలు ఉన్నాయంటున్నారు వైద్య నిపుణులు. ఈ కారణాలను లోతుగా పరిశీలిస్తేనే సమస్య మూలాలు అర్థమవుతాయి.
1. ఖరీదైన వైద్య పరికరాలు:
యాంజియోప్లాస్టీ, బైపాస్ సర్జరీలలో ఉపయోగించే స్టెంట్లు, పేస్ మేకర్లు మరియు ఇతర అధునాతన వైద్య పరికరాలు చాలా ఖరీదైనవి. ఈ కారణంగా, వీటిలో చాలావరకు పరికరాలను విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకోవాల్సి వస్తుంది. ఫలితంగా, వాటి వ్యయం గణనీయంగా పెరిగి, అది చివరకు రోగి చికిత్స ఖర్చుపై పడుతోంది. భారతీయ మార్కెట్లో ఈ పరికరాల తయారీ, సరఫరా వ్యవస్థ బలంగా లేకపోవడం కూడా ఒక కారణంగా చెప్పవచ్చు.
అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాల అవసరం:
గుండె ఆపరేషన్ల కోసం ప్రత్యేకమైన క్యాథ్ ల్యాబ్లు, కార్డియాక్ ఆపరేషన్ థియేటర్లు, అత్యంత ఆధునిక ఐసీయూ (ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్) ల వంటి హై-ఎండ్ మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం. అదేవిధంగా, ఈ అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాల స్థాపన మరియు వాటి నిర్వహణ ఖర్చు కూడా చాలా ఎక్కువ. 24 గంటలూ ప్రత్యేకమైన పర్యవేక్షణ, హై-టెక్ పరికరాల నిర్వహణ వ్యయం ఆరోగ్యశ్రీ క్లెయిమ్లను పెంచుతోంది.
3. నిపుణులైన వైద్య సిబ్బంది:
అనుభవజ్ఞులైన కార్డియాలజిస్టులు, కార్డియోథొరాసిక్ సర్జన్ల నైపుణ్యం, అనుభవం అధికం. దీనితో పాటు, ఈ నిపుణులైన వైద్య సిబ్బంది ఫీజులు సహజంగానే అధికంగా ఉంటాయి. గుండె ఆపరేషన్ల వంటి క్లిష్టమైన ప్రక్రియలకు ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన నర్సులు, టెక్నీషియన్లు కూడా అవసరం. వారి జీతభత్యాల వ్యయం కూడా చికిత్స వ్యయాన్ని పెంచుతుంది.
4. సుదీర్ఘ ఆసుపత్రి సంరక్షణ:
గుండె ఆపరేషన్ల తర్వాత రోగులు పూర్తిగా కోలుకోవడానికి ఎక్కువ రోజులు పడుతుండడంతో, వారికి ఎక్కువ రోజులు ఐసీయూ సంరక్షణ, మందులు మరియు ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ అవసరం. మరోవైపు, ఎక్కువ రోజులు ఆసుపత్రిలో ఉండాల్సి రావడం, అందించే కేర్ స్థాయి అధికంగా ఉండటం వల్ల కూడా భారీగా ఖర్చవుతోంది. ఈ అంశాలన్నీ కలిపి, గుండె సంబంధిత చికిత్సలు ఆరోగ్యశ్రీ బడ్జెట్పై తీవ్రమైన ఒత్తిడిని పెంచుతున్నాయి.
గుండె జబ్బులు పెరగడానికి ప్రధాన కారణాలు: జీవనశైలి మార్పులు
ఈ స్థాయిలో గుండె జబ్బులు పెరగడానికి కారణాలను లోతుగా విశ్లేషించాలి. కేవలం వృద్ధులలోనే కాక, యువతలోనూ గుండెపోటు కేసులు పెరగడం ఆందోళనకరం. దీనికి మూల కారణం మన జీవనశైలిలోనే ఉంది.
1. ఆధునిక జీవనశైలి, ఆహారపు అలవాట్లు:
మారుతున్న జీవనశైలి, ముఖ్యంగా పాశ్చాత్య ఆహారపు అలవాట్లు గుండె జబ్బులకు ప్రధాన కారణం. నూనె పదార్థాలు, ఫాస్ట్ ఫుడ్స్, అధిక చక్కెర, ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారం అధికంగా తీసుకోవడం వల్ల శరీరంలో కొవ్వు, కొలెస్ట్రాల్ పెరిగి రక్తనాళాలు మూసుకుపోతున్నాయి. ఫలితంగా, చిన్న వయసులోనే హృద్రోగాలు వస్తున్నాయి.
2. పని ఒత్తిడి మరియు శారీరక శ్రమ లేకపోవడం:
పెరుగుతున్న పని ఒత్తిడి, పోటీ ప్రపంచం మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతోంది. అదేవిధంగా, డెస్క్ జాబ్లు పెరగడం, శారీరక శ్రమ పూర్తిగా తగ్గిపోవడం వల్ల అధిక బరువు, ఊబకాయం సమస్యలు పెరిగాయి. ఈ రెండూ గుండె జబ్బులకు దారి తీసే కీలక కారకాలు.
3. పొగతాగడం, మద్యం వినియోగం:
పొగతాగడం, మద్యం వినియోగం వంటి దురలవాట్లు రక్తనాళాలను దెబ్బతీసి, రక్తపోటును పెంచి, గుండెపోటు ప్రమాదాన్ని అమాంతం పెంచుతున్నాయి. కాబట్టి, ఈ అలవాట్లను పూర్తిగా మానుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
WhatsApp Channel
సమస్యకు పరిష్కారం: నివారణే రక్ష – ప్రభుత్వం, ప్రజల ఉమ్మడి బాధ్యత
సమస్య ఎంత లోతుగా, ఆర్థికంగా ఎంత భారంగా ఉందో అర్థం చేసుకున్న తరువాత, దాని పరిష్కారంపై దృష్టి సారించాలి. కేవలం చికిత్సకు నిధులు కేటాయించడం తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే. శాశ్వత, సుస్థిరమైన పరిష్కారం నివారణలోనే ఉంది. అందువల్ల, గుండె జబ్బుల మహమ్మారిని ఎదుర్కోవాలంటే, ప్రతి పౌరుడు తన ఆరోగ్యం పట్ల పూర్తి బాధ్యత వహించాలి. దీనికి ప్రభుత్వ తోడ్పాటు అనివార్యం.
1. శారీరక శ్రమ: గుండెకు పదును పెట్టే సాధనం
శారీరక శ్రమ లేకపోవడమే అనేక హృద్రోగాలకు మూలకారణం. నేటి డెస్క్ జాబ్లు, సాంకేతికతపై ఆధారపడిన జీవితాలు మన శరీర కదలికను హరించాయి. కాబట్టి, శారీరక శ్రమ అనేది ఏదో విలాసం కాదు, అది మన గుండెకు ప్రాణవాయువు వంటిది.
- రోజువారీ నడక కీలకం: జిమ్లకు వెళ్లలేని వారికి, నిస్సందేహంగా నడక అత్యుత్తమ వ్యాయామం. ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నుండి 45 నిమిషాల పాటు వేగవంతమైన నడక (Brisk Walking) తప్పనిసరిగా అలవాటు చేసుకోవాలి. ఇది రక్త ప్రసరణను మెరుగుపరుస్తుంది, రక్తపోటును తగ్గిస్తుంది.
- క్రమం తప్పని వ్యాయామం: నడకతో పాటు, వారానికి కనీసం 5 రోజులు, తేలికపాటి ఏరోబిక్స్, సైక్లింగ్ లేదా స్విమ్మింగ్ వంటి వ్యాయామాలను దినచర్యలో భాగం చేసుకోవాలి. ఇది గుండె కండరాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది, కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తుంది. దీనితో పాటు, ఇంట్లో పనులు చేసుకోవడం, మెట్లు ఎక్కడం వంటి చిన్న చిన్న శ్రమతో కూడిన పనులు కూడా మేలు చేస్తాయి. శారీరక శ్రమ తప్పనిసరి అని ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తించాలి.
2. ప్రాణాయామం: మానసిక ఒత్తిడికి విరుగుడు
ఆర్థిక భారం, ఉద్యోగ ఒత్తిడి వంటివి గుండె జబ్బులకు పరోక్షంగా కారణమవుతున్నాయి. ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవడానికి ప్రాణాయామం ఒక అద్భుతమైన మార్గం.
- రోజుకు 5 నిమిషాల అనులోమ విలోమం: కేవలం ఐదు నిమిషాలు అనులోమ విలోమ ప్రాణాయామం (ప్రత్యామ్నాయ నాసికా శ్వాస) సాధన చేయడం వలన నాడీ వ్యవస్థ శాంతపడుతుంది. తద్వారా ఒత్తిడి హార్మోన్లు తగ్గి, గుండెపై భారం తగ్గుతుంది. అనులోమ విలోమం ద్వారా శ్వాసను నెమ్మదిగా, లోతుగా పీల్చి వదలడం వల్ల మెదడుకు మరియు శరీరానికి ఆక్సిజన్ సరఫరా మెరుగుపడుతుంది. ఫలితంగా, అధిక రక్తపోటు నియంత్రణలోకి వస్తుంది.
- సాధన పద్ధతి: వెన్నెముకను నిటారుగా ఉంచి, కుడి చేతి బొటనవేలితో కుడి ముక్కును మూసి, ఎడమ వైపు పీల్చి, ఉంగరపు వేలితో ఎడమ ముక్కును మూసి, కుడి వైపు వదలాలి. మళ్లీ కుడి వైపు పీల్చి, ఎడమ వైపు వదలాలి. ఈ చక్రం రోజుకు 5 నిమిషాలు కొనసాగిస్తే సరిపోతుంది. ఇది గుండె పనితీరును మెరుగుపరచడంలో అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.
- 3.మీరు తీసుకునే కేలరీలను శారీరక శ్రమతో సమతుల్యం చేసుకోండి.
శరీర బరువు పెరగడం అనేది గుండె జబ్బులకు (కార్డియోవాస్కులర్ డిసీజ్) ఒక ప్రమాద కారకం. మీరు ఖర్చు చేసే కేలరీల కంటే ఎక్కువ కేలరీలను తీసుకుంటే బరువు పెరుగుతారు. మీరు ఎంత చురుకుగా ఉన్నారో పరిగణనలోకి తీసుకుని, రోజుకు ఎన్ని కేలరీలు తినాలో తెలుసుకోవడానికి ఒక డైటీషియన్తో మాట్లాడండి.
మీరు తీసుకునే కేలరీలు, శారీరక శ్రమ ద్వారా మీరు ఖర్చు చేసే కేలరీలు సమతుల్యం కావడానికి మీ ఆహారంలో చిన్న మార్పులు సరిపోవచ్చు. “మీరు పోషకాలున్న ఆహారం కోసం ఫాస్ట్ ఫుడ్ను తగ్గించాల్సి రావచ్చు. లేదా, మీ పోర్షన్ పరిమాణాలు చాలా పెద్దవిగా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, మీరు తీసుకునే సలాడ్లో ఒక కప్పు బీన్స్ ఉండవచ్చు, కానీ పావు కప్పు మాత్రమే సరిపోతుంది” అని హార్వర్డ్ అనుబంధిత బెత్ ఇజ్రాయెల్ డీకనెస్ మెడికల్ సెంటర్కు చెందిన రిజిస్టర్డ్ డైటీషియన్ లిజ్ మూర్ తెలిపారు.
రకరకాల పండ్లు మరియు కూరగాయలను తినండి.
రకరకాల రంగులలో ఉండే పండ్లు, కూరగాయలను (వీటిలో పోషకాలు మరియు అనేక రకాల ప్రయోజనకరమైన మొక్కల అణువులు పుష్కలంగా ఉంటాయి) తినడం వల్ల గుండె జబ్బులు మరియు అకాల మరణం ప్రమాదం తగ్గుతుందని మార్గదర్శకాలు సూచిస్తున్నాయి. మీరు రోజుకు కనీసం ఐదు పోర్షన్ల పండ్లు, కూరగాయలను తీసుకోవాలి.
రక్త ప్రసరణను తక్షణమే పెంచే అద్భుత ఆహారాలు: దానిమ్మ, పుచ్చకాయ, బీట్రూట్!
గుండె ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడంలో మరియు రక్తపోటును నియంత్రించడంలో కీలక పాత్ర పోషించే అత్యంత శక్తివంతమైన మూడు ఆహారాలు దానిమ్మ (Pomegranate), పుచ్చకాయ (Watermelon) మరియు బీట్రూట్ (Beetroot). ఈ మూడింటిలో ఉమ్మడిగా ఉండే అద్భుతమైన లక్షణం ఏమిటంటే, అవి శరీరంలో నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ (Nitric Oxide) ఉత్పత్తిని పెంచుతాయి.
నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ అనేది రక్త నాళాల లోపలి పొర (Endothelium) విడుదల చేసే సహజ రసాయనం. దీని ప్రధాన విధి రక్త నాళాలను విశాలంగా (Dilate) చేయడం మరియు వాటిని సడలించడం. దీని ఫలితంగా రక్త ప్రవాహం వేగంగా, సులభంగా జరుగుతుంది.
1. దానిమ్మ (Pomegranate) 🍎
దానిమ్మ గింజల్లో మరియు రసంలో శక్తివంతమైన యాంటీఆక్సిడెంట్లు పుష్కలంగా ఉంటాయి. ఈ యాంటీఆక్సిడెంట్లు నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ ఉత్పత్తిని ప్రేరేపించి, రక్త నాళాల గోడలు దృఢంగా కాకుండా సౌకర్యవంతంగా ఉండటానికి సహాయపడతాయి. దానిమ్మను తీసుకోవడం వల్ల రక్త ప్రసరణ మెరుగై, గుండెపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
2. పుచ్చకాయ (Watermelon) 🍉
పుచ్చకాయలో L-సిట్రులిన్ (L-Citrulline) అనే అమైనో ఆమ్లం అధికంగా ఉంటుంది. ఈ సిట్రులిన్ మనం తిన్న తర్వాత శరీరంలోకి వెళ్లి, నైట్రిక్ ఆక్సైడ్గా మారుతుంది. తద్వారా రక్త నాళాలు వెంటనే సడలి, విశాలమవుతాయి. అందుకే వ్యాయామానికి ముందు పుచ్చకాయను తింటే కండరాలకు రక్త ప్రసరణ మెరుగై, శక్తి పెరుగుతుంది.
3. బీట్రూట్ (Beetroot)
కూరగాయల జాబితాలో ఉన్నప్పటికీ, బీట్రూట్ రక్త ప్రసరణను పెంచడంలో దీని పాత్ర అద్వితీయం. ఇందులో నైట్రేట్లు (Nitrates) అనే సహజ సమ్మేళనాలు అధికంగా ఉంటాయి. ఈ నైట్రేట్లు జీర్ణవ్యవస్థలో నైట్రిక్ ఆక్సైడ్గా మారుతాయి. అందువల్ల, బీట్రూట్ రసం తాగడం ద్వారా రక్తపోటు త్వరగా అదుపులోకి వస్తుంది మరియు గుండెకు రక్త ప్రవాహం పెరుగుతుంది.
ముగింపులో, గుండె ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి మరియు రక్త ప్రసరణను మెరుగుపరచుకోవడానికి, ఈ మూడు శక్తివంతమైన ఆహారాలను మీ రోజువారీ ఆహారంలో భాగం చేసుకోవడం చాలా మంచిది.
4. నివారణపై ప్రభుత్వ పెట్టుబడి: దీర్ఘకాలిక విజన్
ప్రభుత్వం కూడా నివారణ చర్యలపై భారీగా దృష్టి సారిస్తేనే ఆరోగ్యశ్రీ పథకంపై పడుతున్న గుండె చికిత్సల భారాన్ని తగ్గించడం సాధ్యమవుతుంది.
- నివారణ కార్యక్రమాలపై అవగాహన: గుండె జబ్బుల నివారణపై ప్రజలలో విస్తృత అవగాహన కల్పించాలి. సరైన ఆహారం, క్రమం తప్పని వ్యాయామం యొక్క ప్రాముఖ్యతను గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో తెలియజేయాలి.
- ఉచిత ఆరోగ్య స్క్రీనింగ్: 30 ఏళ్లు దాటిన ప్రతి పౌరుడికి ఉచిత ఆరోగ్య స్క్రీనింగ్ (రక్తపోటు, చక్కెర, కొలెస్ట్రాల్) నిర్వహించే కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వం విస్తృతం చేయాలి. తద్వారా, వ్యాధులను ప్రాథమిక దశలోనే గుర్తించి చికిత్స అందించడం ద్వారా, మేజర్ ఆపరేషన్ల స్థాయికి వెళ్లకుండా నివారించవచ్చు.
- ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల బలోపేతం: ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలలో (PHCs) జీవనశైలి మార్పులపై కౌన్సెలింగ్, మార్గదర్శకాలను అందించే ప్రత్యేక విభాగాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
ముగింపు: గుండె భారాన్ని తగ్గించే సంకల్పం
చివరగా, తెలంగాణలో ఆరోగ్యశ్రీ పథకం పేదలకు అందిస్తున్న వైద్య సహాయం అమోఘం. అయితే, గుండె జబ్బుల భారం దీర్ఘకాలంలో పథకం స్థిరత్వానికి సవాలుగా మారుతోంది. ఈ సంక్షోభాన్ని అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం సమగ్ర వ్యూహాన్ని రూపొందించాలి. ఒకవైపు నాణ్యమైన చికిత్సలు అందిస్తూనే, మరోవైపు నివారణపై భారీగా పెట్టుబడి పెట్టాలి. ప్రతి వ్యక్తి తన ఆరోగ్యం పట్ల పూర్తి బాధ్యత వహిస్తూ, ఆహారపు అలవాట్లు, రోజువారీ నడక, వ్యాయామం మరియు ప్రాణాయామం వంటి నివారణ మార్గాలను అవలంబించడం ద్వారానే ఆరోగ్యశ్రీ పథకంపై పడుతున్న గుండె చికిత్సల భారాన్ని తగ్గించి, ఆరోగ్యవంతమైన హైదరాబాద్ మరియు తెలంగాణ సమాజాన్ని నిర్మించగలం.
గుండె ఆరోగ్యానికి తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు మరియు ఆహార నియమాలు – https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-10-rules-of-a-heart-healthy-diet
అనులోమ విలోమ ప్రాణాయామం యొక్క పూర్తి మార్గదర్శకం- https://www.youtube.com/watch?v=nMaBvw51Sg8
ఆరోగ్యశ్రీ పథకం: చికిత్సలు మరియు వివరాలు — https://rajivaarogyasri.telangana.gov.in/ASRI2.0/
