దుబాయ్ ఎయిర్ షో విషాదం తేజస్ వైఫల్యం ? గురుత్వాకర్షణ గండం?
దుబాయ్ ఎయిర్ షోలో చోటుచేసుకున్న విషాదకర ఘటన భారత రక్షణ రంగాన్ని ఉలిక్కిపడేలా చేసింది. మన దేశీయ సాంకేతికతతో రూపుదిద్దుకున్న తేజస్ యుద్ధవిమానం గాల్లోనే కుప్పకూలడం మరియు వింగ్ కమాండర్ నమన్ష్ సయాల్ మరణించడం నిజంగా జీర్ణించుకోలేని విషయం. ఈ ప్రమాదం కేవలం ఒక సాంకేతిక లోపం వల్ల జరిగిందా లేక ప్రకృతి సహజమైన భౌతిక సూత్రాలైన జీ ఫోర్స్ ప్రభావం వల్ల జరిగిందా అనేది ఇప్పుడు అసలైన ప్రశ్న. విమానయాన రంగంలో అత్యంత సంక్లిష్టమైన నెగెటివ్ జీ మరియు పాజిటివ్ జీ అనే అంశాలు పైలట్ ప్రాణాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో మనం లోతుగా విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
దుబాయ్ గగనతలంపై జరిగిన ఈ ఘటనను ప్రత్యక్షంగా చూసిన వారు ఇంకా షాక్ నుండి తేరుకోలేకపోతున్నారు. అబు బకర్ అనే రియల్ ఎస్టేట్ అడ్వైజర్ మరియు ఆ ఘటనను వీడియో తీసిన ప్రత్యక్ష సాక్షి చెప్పిన వివరాలు ఒళ్ళు గగుర్పొడిచేలా ఉన్నాయి. ఆయన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే అంతా కళ్ల ముందే క్షణాల్లో జరిగిపోయింది. విమానం ఇతర విమానాలలాగే విన్యాసాలు చేస్తోంది. కానీ అకస్మాత్తుగా అది కిందకు దిగడం ప్రారంభించింది. పైలట్ దాన్ని పైకి లేపుతాడని అందరూ భావించారు. అయితే ఆ విమానం నియంత్రణ కోల్పోయి నేలకూలింది.
ఈ ఘటనపై విమానయాన రంగ నిపుణులు ప్రాథమికంగా కొన్ని అంచనాలకు వచ్చారు. ప్రమాదానికి ముందు పైలట్ లూప్ విన్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నట్లు వీడియో దృశ్యాల ద్వారా తెలుస్తోంది. ఈ క్రమంలో విమానం నెగెటివ్ జీ అనే సంక్లిష్టమైన గురుత్వాకర్షణ స్థితికి లోనై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. విమానం సాధారణ స్థితికి వచ్చే ప్రయత్నంలో పైలట్ నియంత్రణ కోల్పోవడం మరియు క్షణాల్లోనే పేలిపోవడం అనేక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది. అసలు ఈ నెగెటివ్ జీ అంటే ఏమిటి? అది ఒక అనుభవజ్ఞుడైన పైలట్ ను ఎలా దెబ్బతీస్తుంది? దీని వెనుక ఉన్న సైన్స్ ను సామాన్యులు కూడా అర్థం చేసుకోవాలి.
యుద్ధవిమానాల డిజైన్ వెనుక ఉన్న అసలైన రహస్యం
ఆధునిక యుద్ధవిమానాలను తయారుచేసేటప్పుడు ఇంజనీర్లు ఒక వింతైన సూత్రాన్ని పాటిస్తారు. అదేంటంటే విమానాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగానే అస్థిరంగా ఉండేలా డిజైన్ చేస్తారు. విమానం ఎంత అస్థిరంగా ఉంటే అది గాల్లో అంత వేగంగా మలుపులు తిరగగలదు. ఈ అస్థిరత వల్లే శత్రువుల క్షిపణుల నుండి తప్పించుకోవడానికి మెరుపు వేగంతో విన్యాసాలు చేయడం సాధ్యమవుతుంది. మరి ఇంత అస్థిరమైన విమానాన్ని పైలట్ ఎలా అదుపులో ఉంచుతాడు అనే సందేహం మీకు రావచ్చు. ఇక్కడే ఫ్లై బై వైర్ అనే అత్యాధునిక సాంకేతికత రంగప్రవేశం చేస్తుంది.
తేజస్ యుద్ధవిమానంలో అమర్చిన ఈ ఫ్లై బై వైర్ వ్యవస్థ ఒక ఎలక్ట్రానిక్ మెదడు లాంటిది. పైలట్ ఇచ్చే ఆదేశాలను ఇది స్వీకరించి కంప్యూటర్ సహాయంతో విమానాన్ని స్థిరంగా ఉంచుతుంది. అయితే విమానం చేసే విన్యాసాల వల్ల పైలట్ శరీరంపై విపరీతమైన ఒత్తిడి పడుతుంది. దీనినే సాంకేతిక పరిభాషలో జీ ఫోర్స్ లేదా గురుత్వాకర్షణ బలం అని పిలుస్తారు. విమానం వేగంగా పైకి లేచినప్పుడు లేదా కిందకు దిగినప్పుడు భూమి ఆకర్షణ శక్తికి భిన్నమైన బలాలు పైలట్ శరీరాన్ని కుదిపేస్తాయి. వీటిలో పాజిటివ్ జీ మరియు నెగెటివ్ జీ అనే రెండు రకాలు ప్రధానమైనవి.
పాజిటివ్ జీ అంటే పైలట్ రక్తం కాళ్లలోకి జారిపోవడం
యుద్ధవిమానం వేగంగా పైకి వెళ్తున్నప్పుడు లేదా మలుపు తిరుగుతున్నప్పుడు పాజిటివ్ జీ ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనిని మనం సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలంటే ఒక ఉదాహరణ చెప్పుకోవచ్చు. మనం లిఫ్ట్ లో పైకి వెళ్తున్నప్పుడు మన శరీరం బరువుగా అనిపిస్తుంది కదా. సరిగ్గా ఇదే సూత్రం అక్కడ వేల రెట్లు ఎక్కువగా పనిచేస్తుంది. ఒక 80 కిలోల బరువున్న పైలట్ పై 9 జీ బలం ప్రయోగించబడితే అతడి శరీరం అకస్మాత్తుగా 730 కిలోల బరువు ఉన్నట్లుగా మారుతుంది. ఈ స్థితిలో చేతులు కదిలించడం కూడా అసాధ్యంగా మారుతుంది.
పాజిటివ్ జీ వల్ల కలిగే అసలైన ప్రమాదం శరీరంలోని రక్త ప్రవాహంపై పడుతుంది. గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల పైలట్ మెదడులోని రక్తం అంతా కాళ్లలోకి మరియు శరీర దిగువ భాగంలోకి నెట్టబడుతుంది. ఫలితంగా మెదడుకు ఆక్సిజన్ సరఫరా తగ్గిపోతుంది. ఈ పరిస్థితిలో పైలట్ కంటి చూపు మసకబారుతుంది. దీనిని గ్రే అవుట్ అని పిలుస్తారు. ఒత్తిడి మరింత పెరిగితే కళ్లు పూర్తిగా కనిపించకుండా పోతాయి. దీనిని బ్లాక్ అవుట్ అంటారు. 6 జీ దాటితే పైలట్ స్పృహ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. దీనిని జీ లాక్ అని పిలుస్తారు. ఇది యుద్ధ సమయంలో జరిగితే ఫలితం ఊహించలేం.
నెగెటివ్ జీ అనే ప్రమాదకరమైన స్థితి
పాజిటివ్ జీ గురించి పైలట్లకు శిక్షణలో ఎక్కువగా నేర్పిస్తారు కానీ నెగెటివ్ జీ అనేది చాలా ప్రమాదకరమైనది మరియు అరుదైనది. విమానం తలక్రిందులుగా ఎగురుతున్నప్పుడు లేదా వేగంగా కిందకు దిగుతున్నప్పుడు భూమి గురుత్వాకర్షణకు వ్యతిరేక దిశలో బలాలు పనిచేస్తాయి. దీనినే నెగెటివ్ జీ అంటారు. ఈ స్థితిలో పైలట్ కు తన శరీరం గాల్లో తేలియాడుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. కానీ అసలు ప్రమాదం శరీరం లోపల జరుగుతూ ఉంటుంది. పాజిటివ్ జీ లో రక్తం కాళ్లలోకి వెళ్తే ఇక్కడ దానికి విరుద్ధంగా రక్తం అంతా తల వైపుకు ప్రవహిస్తుంది.
నెగెటివ్ జీ ప్రభావానికి లోనైనప్పుడు పైలట్ ముఖం మరియు కళ్లలోకి రక్తం విపరీతంగా సరఫరా అవుతుంది. దీనివల్ల కళ్లలో పీడనం పెరిగి పరిసరాలన్నీ ఎర్రగా కనిపిస్తాయి. దీనిని రెడ్ అవుట్ అని పిలుస్తారు. విపరీతమైన తలనొప్పి మరియు కంటి నరాలపై ఒత్తిడి వల్ల పైలట్ తీవ్ర గందరగోళానికి గురవుతాడు. మానవ శరీరం పాజిటివ్ జీ ని కొంతవరకు తట్టుకోగలదు కానీ నెగెటివ్ జీ ని తట్టుకునే శక్తి చాలా తక్కువ. గరిష్టంగా మైనస్ 3 జీ వరకూ మాత్రమే ఒక మనిషి తట్టుకోగలడు. అంతకు మించితే మెదడులోని చిన్న రక్తనాళాలు చిట్లిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది.
WhatsApp Channel
తేజస్ ప్రమాదానికి పుష్ పుల్ ఎఫెక్ట్ కారణమా
విశ్లేషకుల అంచనా ప్రకారం తేజస్ విమానం కూలిపోవడానికి పుష్ పుల్ ఎఫెక్ట్ అనే సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియ కారణం అయి ఉండవచ్చు. అంటే పైలట్ ఒక విన్యాసం నుండి మరొక విన్యాసానికి మారుతున్నప్పుడు శరీరంలో జరిగే మార్పులు. ఉదాహరణకు ఒక డాగ్ ఫైట్ (గగనతల యుద్ధం) సమయంలో పైలట్ శత్రువును తప్పించుకోవడానికి మొదట నెగెటివ్ జీ ని ఎదుర్కొని వెంటనే పాజిటివ్ జీ లోకి మారుతాడు. అంటే రక్తం తల వైపు నుండి క్షణాల్లో కాళ్ల వైపుకు మారుతుంది. ఈ ఆకస్మిక మార్పును శరీరం తట్టుకోలేదు.
ఈ పుష్ పుల్ ప్రభావం వల్ల పైలట్ స్పృహ కోల్పోయే అవకాశాలు చాలా ఎక్కువ. దుబాయ్ లో జరిగిన ఘటనలో కూడా విమానం లూప్ విన్యాసం చేస్తున్నప్పుడు నెగెటివ్ జీ ఉత్పన్నమై ఉంటుంది. ఆ వెంటనే విమానాన్ని సాధారణ స్థితికి తెచ్చే క్రమంలో పైలట్ పై ఒత్తిడి పెరిగి ఉండవచ్చు. నెగెటివ్ జీ వల్ల యుద్ధవిమానం పైకి లేచే శక్తిని కోల్పోతుంది. ప్రయాణ మార్గంలో అనుకోని మార్పులు వస్తాయి. దీనివల్ల నియంత్రణ వ్యవస్థపై కూడా ప్రభావం పడుతుంది. వింగ్ కమాండర్ నమన్ష్ సయాల్ వంటి అనుభవజ్ఞుడైన పైలట్ కూడా ఈ స్థితిలో నిస్సహాయుడై ఉండవచ్చు.
భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ప్రమాదాలను నివారించడం ఎలా
ఈ ప్రమాదం మనకు ఒక గుణపాఠం నేర్పింది. కేవలం అత్యాధునిక విమానాలను తయారు చేస్తే సరిపోదు. వాటిని నడిపే పైలట్ల భద్రతకు కూడా అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ప్రస్తుతం పైలట్లు జీ సూట్లు ధరిస్తున్నారు. ఇవి పాజిటివ్ జీ సమయంలో కాళ్లపై ఒత్తిడి కలిగించి రక్తాన్ని తిరిగి మెదడుకు పంపడానికి సహాయపడతాయి. అయితే నెగెటివ్ జీ ని ఎదుర్కోవడానికి ప్రస్తుతమున్న సూట్లు ఎంతవరకు సమర్థవంతంగా పనిచేస్తాయో పునఃస సమీక్షించుకోవాలి. సాంకేతికత ఎంత పెరిగినా మానవ శరీరం పరిమితులు మారవు కదా.
అందువల్ల పైలట్ల శిక్షణలో మార్పులు తీసుకురావాలి. సిమ్యులేటర్ల ద్వారా నెగెటివ్ జీ మరియు పుష్ పుల్ ఎఫెక్ట్ పరిస్థితులను ఎక్కువగా కల్పించి శిక్షణ ఇవ్వాలి. అలాగే విమానాల్లో ఆటోమేటిక్ రికవరీ సిస్టమ్ లను తప్పనిసరి చేయాలి. ఒకవేళ పైలట్ స్పృహ కోల్పోయినా లేదా గందరగోళానికి గురైనా కంప్యూటర్ ఆటోమేటిక్ గా విమానాన్ని సురక్షితమైన ఎత్తుకు తీసుకువెళ్లేలా సాఫ్ట్వేర్ ను అభివృద్ధి చేయాలి. అమెరికా వంటి దేశాలు ఇప్పటికే ఆటో జీకాస్ (Auto-GCAS) అనే వ్యవస్థను వాడుతున్నాయి. భారత్ కూడా ఇటువంటి సాంకేతికతను తేజస్ లో మరింత బలోపేతం చేయాలి.
ముగింపు మరియు అంతిమ విశ్లేషణ
చివరగా మనం ఒక విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. తేజస్ మన దేశీయ ఆత్మగౌరవ ప్రతీక. ఒక ప్రమాదం జరిగినంత మాత్రాన దాని సామర్థ్యాన్ని తక్కువ అంచనా వేయలేం. అయితే ఈ ప్రమాదం వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ కారణాలను విశ్లేషించి లోపాలను సరిదిద్దుకోవడం ముఖ్యం. వింగ్ కమాండర్ నమన్ష్ సయాల్ వంటి వీరుల ప్రాణత్యాగం వృథా పోకూడదు. వారి మరణం భవిష్యత్తులో మరెంతో మంది పైలట్ల ప్రాణాలను కాపాడే కొత్త భద్రతా ప్రమాణాలకు నాంది పలకాలి.
సాంకేతికత మరియు మానవ పరిమితుల మధ్య జరిగే ఈ పోరాటంలో మనం ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఈ ఘటనపై పూర్తి స్థాయి విచారణ జరిపి నివేదిక వచ్చిన తర్వాతే అసలైన కారణాలు తెలుస్తాయి. కానీ ప్రాథమికంగా చూస్తే ఇది యంత్ర వైఫల్యం కంటే మనిషి శరీరంపై పడే ప్రకృతి శక్తుల ప్రభావం వల్లే జరిగిందని అనిపిస్తోంది. భవిష్యత్తులో మన రక్షణ రంగం మరింత పటిష్టంగా మారి ఇటువంటి విషాదాలకు ఆస్కారం లేకుండా చేస్తుందని ఆశిద్దాం.
[External Links for Reference]
- Indian Air Force Official Website: https://indianairforce.nic.in
- DRDO Aeronautical Development Agency: https://ada.gov.in
- Aviation Safety Network Database: https://aviation-safety.net
- National Center for Biotechnology Information (G-Force Physiology): https://ncbi.nlm.nih.gov
