దీపావళికి పండుగకు యునెస్కో గుర్తింపు

దీపావళి పండుగకు యునెస్కో గుర్తింపు మరియు అంతర్జాతీయ యవనికపై భారతీయ సంస్కృతి విజయం

దీపావళికి పండుగకు యునెస్కో గుర్తింపు లబించింది. భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్రలో ఇదొక సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగ్గ రోజు. వెలుగుల పండుగ దీపావళికి ఐక్యరాజ్యసమితి విద్యా, శాస్త్రీయ మరియు సాంస్కృతిక సంస్థ (UNESCO) నుండి అరుదైన గుర్తింపు లభించింది. బల్గేరియాలోని సోఫియాలో కాకుండా, తొలిసారిగా భారతదేశం ఆతిథ్యం ఇస్తున్న ఇంటాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ (ICH) కమిటీ సమావేశంలో ఈ నిర్ణయం వెలువడటం మన దేశ ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచింది. ఈ పరిణామం కేవలం ఒక పండుగకు సంబంధించిన విషయం మాత్రమే కాదు, ఇది ప్రపంచ వేదికపై భారతీయ “సాఫ్ట్ పవర్” (Soft Power) పెరుగుదలకు నిదర్శనం.

ఈ యునెస్కో గుర్తింపు కేవలం ఒక పండుగకు దక్కిన హోదా మాత్రమే కాదు; ఇది భారతీయ పర్యాటక రంగానికి మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక గేమ్ ఛేంజర్. భవిష్యత్తులో మన చేతివృత్తుల వారు, మట్టి దీపాలు చేసే కుమ్మరులు మరియు సంప్రదాయ కళాకారులకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మార్కెటింగ్ అవకాశాలు పెరగడానికి, తద్వారా ‘వోకల్ ఫర్ లోకల్’ నినాదం గ్లోబల్ స్థాయికి వెళ్ళడానికి ఇది బలమైన పునాది అవుతుంది.

న్యూఢిల్లీ వేదికగా చారిత్రక నిర్ణయం

దేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీలోని భారత్ మండపం మరియు ఎర్రకోట వేదికగా జరుగుతున్న 19వ సెషన్ ఆఫ్ ఇంటాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ కమిటీ సమావేశంలో బుధవారం ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. సాధారణంగా ఇలాంటి సమావేశాలు విదేశాల్లో జరుగుతుంటాయి. అయితే తొలిసారిగా భారతదేశం ఈ ప్రతిష్టాత్మక సమావేశానికి ఆతిథ్యం ఇవ్వడం విశేషం. యునెస్కో ప్రకటన వెలువడిన వెంటనే దేశవ్యాప్తంగా హర్షాతిరేకాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ముఖ్యంగా ఎర్రకోట వద్ద వాతావరణం పండుగను తలపించేలా మారింది. కేంద్ర సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ స్వయంగా సంప్రదాయ దుస్తుల్లో హాజరై సంబురాల్లో పాల్గొన్నారు.

ప్రధాని మోదీ హర్షం మరియు భావోద్వేగ ప్రకటన

ఈ అద్భుతమైన గుర్తింపుపై ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ సోషల్ మీడియా వేదిక ‘ఎక్స్’ (ట్విట్టర్) ద్వారా తన ఆనందాన్ని పంచుకున్నారు. దీపావళికి యునెస్కో గుర్తింపు రావడం పట్ల ఆయన హర్షం వ్యక్తం చేస్తూ, ఇది పండుగకు ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపును తీసుకొస్తుందని అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ ప్రకటనతో దేశవిదేశాల్లో ఉన్న కోట్లాది మంది భారతీయులు థ్రిల్ అయ్యారని, మన సంస్కృతి గొప్పతనం మరోసారి ప్రపంచానికి చాటిచెప్పబడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు. మోదీ ప్రభుత్వం గత కొన్నేళ్లుగా భారతీయ సంస్కృతిని అంతర్జాతీయ వేదికలపైకి తీసుకెళ్లడంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహిస్తున్న విషయం తెలిసిందే.

ఇంటాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ అంటే ఏమిటి

సాధారణ పాఠకులకు అసలు ఈ “ఇంటాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్” (ICH) అంటే ఏమిటనే సందేహం రావచ్చు. తాజ్ మహల్ లేదా ఎర్రకోట వంటి కట్టడాలు “టాంజిబుల్” (తాకగలిగే) వారసత్వ సంపద కిందకు వస్తాయి. కానీ కంటికి కనిపించని, కేవలం అనుభూతి చెందే సంప్రదాయాలు, పండుగలు, కళలు, జ్ఞానం మరియు ఆచారాలను “ఇంటాంజిబుల్” (అనగా అరూప) సాంస్కృతిక వారసత్వంగా యునెస్కో గుర్తిస్తుంది. ఒక సమాజం తన తర్వాతి తరానికి అందించే సజీవ సంప్రదాయాలను రక్షించడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. దీపావళి ఇప్పుడు ఆ జాబితాలో చేరడం ద్వారా, ఈ పండుగను జరుపుకునే విధానం, దాని వెనుక ఉన్న తాత్వికత రాబోయే తరాలకు కల్తీ లేకుండా అందుతుంది.

భారతదేశం నుండి ఇప్పటికే ఉన్న గుర్తింపులు

మన దేశం నుండి యునెస్కో ICH జాబితాలో చోటు దక్కించుకోవడం ఇదే తొలిసారి కాదు. ఇప్పటికే 15 సాంస్కృతిక అంశాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి. వాటిలో కుంభమేళా, కోల్కతా దుర్గాపూజా, గుజరాత్ గార్భానృత్యం, యోగా, రామ్లీలా ప్రదర్శన, వేద పఠనం వంటివి ఉన్నాయి. ఇప్పుడు దీపావళి ఈ జాబితాలో చేరడం ద్వారా భారతీయ సనాతన ధర్మం మరియు జీవన విధానం యొక్క విశిష్టతను ప్రపంచం మరోసారి గుర్తించింది. మొత్తం 80 దేశాల నుండి వచ్చిన 67 నామినేషన్లను కమిటీ పరిశీలించి, దీపావళికి ఈ గౌరవాన్ని కల్పించింది.

దీపావళి రహస్యం: లక్ష్మి దేవి కథ, ప్రాముఖ్యత

దీపావళి ఒక ఎమోషన్ అంటున్న కేంద్ర మంత్రి

కేంద్ర మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ ఈ సందర్భంగా మాట్లాడుతూ చేసిన వ్యాఖ్యలు ప్రతి భారతీయుడి హృదయాన్ని తాకాయి. “భారతీయులకు దీపావళి అంటే కేవలం ఒక పండుగ కాదు, అది ఒక ఎమోషన్ (భావోద్వేగం). చీకటిపై వెలుగు, చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి ఇది ప్రతీక,” అని ఆయన అన్నారు. వందలాది ఏళ్లుగా కుల, మత, వర్గాలకు అతీతంగా అన్ని వర్గాల ప్రజలు ఈ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని సజీవంగా ఉంచుతున్నారని ఆయన గుర్తు చేశారు. యునెస్కో గుర్తింపుతో మన బాధ్యత మరింత పెరిగిందని, ఈ వారసత్వాన్ని భవిష్యత్ తరాలకు మరింత బాధ్యతాయుతంగా అందిస్తామని ఆయన హామీ ఇచ్చారు.

ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడే సానుకూల ప్రభావం

ఈ గుర్తింపును కేవలం సాంస్కృతిక కోణంలోనే కాకుండా ఆర్థిక కోణంలో కూడా విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీపావళికి గ్లోబల్ ట్యాగ్ రావడం వల్ల దీపావళి సమయంలో భారతదేశానికి వచ్చే విదేశీ పర్యాటకుల సంఖ్య భారీగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఫలితంగా టూరిజం రంగానికి ఊతం లభిస్తుంది. ముఖ్యంగా, మట్టి ప్రమిదలు చేసే కుమ్మరులు, చేనేత వస్త్రాలు తయారు చేసే నేతన్నలు, మరియు సంప్రదాయ స్వీట్లు తయారు చేసే చిన్న తరహా పరిశ్రమలకు అంతర్జాతీయ డిమాండ్ పెరుగుతుంది. మన దేశీయ ఉత్పత్తులకు ప్రపంచ మార్కెట్లో ఒక బ్రాండ్ ఇమేజ్ ఏర్పడటానికి ఇది దోహదపడుతుంది.

పర్యావరణ స్పృహ మరియు భవిష్యత్ కార్యాచరణ

దీపావళికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు రావడం సంతోషకరమే అయినప్పటికీ, పండుగ జరుపుకునే విధానంలో మనం మరింత బాధ్యతగా వ్యవహరించాల్సి ఉంది. బాణసంచా వల్ల జరిగే కాలుష్యంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చ జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, “గ్రీన్ దీపావళి” వంటి పర్యావరణ హితమైన పద్ధతులను పాటించడం ద్వారా మన వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవాలి. యునెస్కో గుర్తింపు నిలబెట్టుకోవాలంటే పండుగ యొక్క అసలైన ఆత్మ అయిన “వెలుగు” మరియు “జ్ఞానాన్ని” మనం హైలైట్ చేయాలి. ప్రభుత్వం కూడా ఈ దిశగా ప్రజల్లో అవగాహన పెంచే కార్యక్రమాలను చేపట్టాలి.

ప్రవాస భారతీయులకు దక్కిన గౌరవం

అమెరికా, బ్రిటన్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లో నివసిస్తున్న ప్రవాస భారతీయులకు (NRI) ఈ వార్త ఒక పండగలాంటిది. ఇప్పటికే న్యూయార్క్ వంటి నగరాల్లో దీపావళికి సెలవు దినం ప్రకటించారు. ఇప్పుడు యునెస్కో గుర్తింపు రావడంతో, విదేశాల్లో దీపావళిని అధికారికంగా జరుపుకునేందుకు, అక్కడ మన సంస్కృతిని ప్రదర్శించేందుకు ఎన్నారైలకు మరింత స్వేచ్ఛ మరియు గౌరవం లభిస్తుంది. ఇది విదేశీ గడ్డపై భారతీయ సంతతి వారి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని రెట్టింపు చేస్తుంది.

సాంకేతికత మరియు సంప్రదాయం మేళవింపు

నేటి ఆధునిక యుగంలో పండుగలు కేవలం ఆచారాలుగా మిగిలిపోకుండా, వాటిని శాస్త్రీయ దృక్పథంతో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. దీపావళి వెనుక ఉన్న ఖగోళ మరియు సామాజిక అంశాలను నేటి యువతకు అర్థమయ్యే రీతిలో చెప్పాలి. డిజిటల్ యుగంలో సోషల్ మీడియా ద్వారా ఈ పండుగ గొప్పతనాన్ని ప్రచారం చేయడం సులభం. అయితే, అదే సమయంలో పండుగ యొక్క మౌలిక స్వరూపం దెబ్బతినకుండా జాగ్రత్తపడాలి. యునెస్కో గుర్తింపు మనకు ఈ బ్యాలెన్స్ పాటించడాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

రాబోయే తరాలకు మనం ఇచ్చే ఆస్తి

డబ్బు, ఆస్తులు మాత్రమే వారసత్వం కాదు; సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు కూడా నిజమైన సంపదలే. మన పూర్వీకులు మనకు అందించిన ఈ దీపావళి అనే అపురూపమైన కానుకను, మనం మన పిల్లలకు అంతే స్వచ్ఛంగా అందించాలి. ప్లాస్టిక్ అలంకరణలకు బదులుగా సహజమైన పూలు, మట్టి దీపాలను వాడటం ద్వారా పండుగకు ఉన్న పవిత్రతను కాపాడవచ్చు. ఈ గుర్తింపు ద్వారా ప్రపంచం మొత్తం మనవైపు చూస్తోంది, కాబట్టి మనం ఆదర్శంగా నిలవాలి.

ఈ యునెస్కో గుర్తింపు మన సాంస్కృతిక మూలాలను రాబోయే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు మెటావర్స్ యుగంలో కూడా సజీవంగా ఉంచడానికి దోహదపడుతుంది. రేపటి తరం వర్చువల్ రియాలిటీలో బతుకుతున్నా, దీపావళి వంటి పండుగలు వారికి మానవీయ సంబంధాల విలువను, కుటుంబ బంధాల మాధుర్యాన్ని గుర్తుచేస్తూనే ఉంటాయి. ఇది సాంకేతికతకు, మానవత్వానికి మధ్య వారధిగా నిలుస్తుంది.

చివరగా ఒక మాట

మొత్తానికి, దీపావళికి యునెస్కో గుర్తింపు రావడం అనేది ప్రతి భారతీయుడు గర్వించదగ్గ విషయం. ఇది మన గతం ఇచ్చిన కానుక, వర్తమానం సాధించిన విజయం, మరియు భవిష్యత్తుకు మనం ఇస్తున్న భరోసా. దీన్ని స్ఫూర్తిగా తీసుకుని, మన ఇతర సంప్రదాయ కళలను, ఆచారాలను కూడా కాపాడుకుందాం. ప్రపంచానికి భారతదేశం అంటే కేవలం ఒక ఆర్థిక శక్తి మాత్రమే కాదు, ఒక అద్భుతమైన సాంస్కృతిక శక్తి అని మరోసారి చాటిచెబుదాం.

External Links (For Reference):

• UNESCO Intangible Cultural Heritage List https://ich.unesco.org/en/lists
• Ministry of Culture, Government of India https://culture.gov.in/.