హైదరాబాద్‌లో హిజ్రాల దందా గృహప్రవేశల్లో దాడులు, పరిష్కారం ఏమిటి?

హైదరాబాద్‌లో హిజ్రాల దందా: ఆశీర్వాదం నుంచి దాడుల వరకు! సమస్య మూలాలు, శాశ్వత పరిష్కారాలు

“కొత్త ఇల్లు కట్టినవ్.. లక్ష ఇయ్యి.”ఈ మాటలు వినగానే ఏ శుభకార్యం చేసుకుంటున్న కుటుంబానికైనా గుండె ఆగినంత పనవుతుంది. ఆనందం, ఉత్సాహం స్థానంలో భయం, ఆందోళన నిండిపోతాయి. హైదరాబాద్ శివారు కీసర మండలం చీర్యాల్‌లో కొత్త ఇల్లు కట్టుకున్న ప్రమిదల సదానందంకు సరిగ్గా ఇదే అనుభవం ఎదురైంది. ఇది కేవలం సదానందం ఒక్కడి సమస్య కాదు. హైదరాబాద్, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనేక నగరాలు, పట్టణాల్లో వేలాది కుటుంబాలు నిశ్శబ్దంగా భరిస్తున్న ఓ తీవ్రమైన సామాజిక సంక్షోభం.

ఒకప్పుడు శుభకార్యానికి హిజ్రాలు వస్తే, వారిని సాక్షాత్తూ దైవ స్వరూపంగా భావించి, వారి ఆశీర్వాదం (‘బధాయి’) కోసం ఎదురుచూసేవారు. కానీ, నేడు ఆ పవిత్ర సంప్రదాయం రూపుమాసి, బెదిరింపులు, బలవంతపు వసూళ్లు, చివరికి భౌతిక దాడుల వరకు వెళ్లడం, ఈ సమస్య ఎంతగా దిగజారిపోయిందో చూపుతోంది. ఇది కేవలం యాదృచ్ఛికంగా జరిగే సంఘటన కాదు, దీని వెనుక ఒక వ్యవస్థీకృత ‘దందా’ నడుస్తోంది. ఈ వ్యాసంలో, కీసర ఘటనను విశ్లేషిస్తూ, ఈ సమస్య మూలాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇది ఎందుకింత తీవ్రంగా మారింది? మరియు చట్టపరమైన, సామాజిక పరిష్కారాలు ఏమిటి? అనే విషయాలను లోతుగా పరిశీలిద్దాం.

కీసర ఘటన: భయానక వాస్తవం

వివరాల్లోకి వెళ్తే, కీసర మండలం చీర్యాల్ శ్రీబాలాజీ ఎన్‌క్లేవ్‌లో ప్రమిదల సదానందం అనే వ్యక్తి ఇటీవల కొత్త ఇంటిని నిర్మించుకున్నారు. ఆదివారం నాడు తన ఇంటి ముందు కుటుంబంతో కలిసి చిన్న చిన్న పనులు చేసుకుంటున్నారు. ఆనందంగా గృహప్రవేశం చేసి, కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభిద్దామనుకున్న ఆయన సంతోషం ఎక్కువసేపు నిలవలేదు.

ఈ క్రమంలో ఇద్దరు హిజ్రాలు అక్కడికి వచ్చారు. “కొత్త ఇంట్లోకి వచ్చారు కదా, మాకు రూ. లక్ష ఇవ్వాలి” అని డిమాండ్ చేశారు. అంత పెద్ద మొత్తం ఇవ్వడం సాధ్యం కాదని సదానందం సున్నితంగా నిరాకరించారు. దాంతో, వారు ఆగ్రహంతో తిట్టుకుంటూ అక్కడినుండి వెళ్ళిపోయారు. ఆ వెళ్లడం తాత్కాలికమేనని సదానందం ఊహించలేకపోయారు.

కొద్దిసేపటికే, మూడు ఆటోల్లో సుమారు 15 మంది హిజ్రాలు గుంపుగా తిరిగి వచ్చారు. వస్తూనే ఇంటి గేటును ధ్వంసం చేసేందుకు ప్రయత్నించారు. ఈ భీకర శబ్దాలు విని సదానందం, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు భయంతో బయటకు వచ్చారు. వారిపై ఈ గుంపు కర్రలు, రాళ్లతో దాడికి పాల్పడింది. కుటుంబ సభ్యుల ఆర్తనాదాలు విన్న చుట్టుపక్కల వారు అక్కడికి చేరుకోవడంతో, ఆ గుంపు పారిపోయింది. ఈ దాడిలో కుటుంబ సభ్యులకు గాయాలయ్యాయి. ఈ అమానవీయ ఘటనపై సదానందం కీసర పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు చేశారు. పోలీసులు ఐపీసీ 384 (బలవంతపు వసూళ్లు), 448 (గృహ ప్రశాంతతకు భంగం), 323 (దాడి), 506 (బెదిరింపు) సెక్షన్ల కింద కేసు నమోదు చేసి దర్యాప్తు చేస్తున్నారు.

హైదరాబాద్‌లో సర్వసాధారణం: ఇది దందా కాదా?

కీసరలో జరిగింది ఒక మచ్చుతునక మాత్రమే. హైదరాబాద్, సైబరాబాద్, రాచకొండ కమిషనరేట్ల పరిధిలో ఈ సమస్య వేళ్లూనుకుంది.

• గృహప్రవేశాలు, షాపుల ఓపెనింగ్‌లు: ఎవరైనా కొత్త ఇల్లు కట్టినా, కొన్నా, లేదా కొత్త వ్యాపారం ప్రారంభించినా, మొదటి రోజే వీరు హాజరవుతారు. వేలల్లో డిమాండ్ చేస్తారు. డబ్బులు ఇచ్చేవరకు అక్కడే నానా భీభత్సం సృష్టిస్తారు.
• పెళ్లిళ్లు, ఫంక్షన్ హాళ్లు: ఫంక్షన్ హాల్స్ దగ్గర, పెళ్లి ఇళ్ల దగ్గర వీరి వేధింపులు తీవ్రంగా ఉంటాయి. శుభకార్యం జరుగుతుందన్న సంతోషాన్ని నాశనం చేస్తారు. డబ్బులు ఇవ్వకుంటే అసభ్యకరమైన చేష్టలు, బూతులతో కుటుంబీకులను మానసికంగా హింసిస్తారు.
• ట్రాఫిక్ సిగ్నల్స్, రైళ్లు: ఇక ట్రాఫిక్ సిగ్నల్స్, రైళ్లలో వీరి ప్రవర్తన గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పనక్కర్లేదు. వాహనదారులను బలవంతంగా డబ్బులు అడగటం, ఇవ్వకపోతే అద్దాలు కొట్టడం, అసభ్యంగా ప్రవర్తించడం నిత్యకృత్యం.

అయితే, ఈ సమస్యలో మరో కోణం కూడా ఉంది. ఇటీవలి కాలంలో హైదరాబాద్ పోలీసులు, హిజ్రాల వేషధారణలో బలవంతపు వసూళ్లకు పాల్పడుతున్న అనేక మంది పురుషులను అరెస్టు చేశారు. ఉదాహరణకు, ఆగస్టు 2023లో, నార్త్ జోన్ పోలీసులు ఏకంగా 19 మంది పురుషులను అరెస్ట్ చేశారు. వీరు హిజ్రాలుగా నటిస్తూ, ట్రాఫిక్ జంక్షన్ల వద్ద ప్రజలను బెదిరించి డబ్బు వసూలు చేస్తున్నారు. దీనివల్ల, నిజంగా జీవనోపాధి కోసం ప్రయత్నిస్తున్న ట్రాన్స్‌జెండర్ కమ్యూనిటీకి, ఈ నేరగాళ్లకు మధ్య తేడా తెలియక ప్రజలు మొత్తం కమ్యూనిటీనే అపార్థం చేసుకునే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. మరోవైపు, బంజారా హిల్స్, సైబరాబాద్ పరిధిలో కూడా ఇలాంటి అరెస్టులు తరచూ జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఇది ఈ సమస్య యొక్క సంక్లిష్టతను తెలియజేస్తుంది.

పక్కా సమాచారంతో దాడులు: వ్యవస్థీకృత నెట్‌వర్క్!

గృహప్రవేశం ఎప్పుడు జరుగుతుంది? షాపు ఓపెనింగ్ ఎక్కడ? పెళ్లి ఏ ఫంక్షన్ హాల్‌లో జరుగుతుంది? ఈ సమాచారం హిజ్రాలకు ఇంత కచ్చితంగా ఎలా తెలుస్తోంది? ఇది మిలియన్ డాలర్ల ప్రశ్న. దీనికి సమాధానం వారి వ్యవస్థీకృత నెట్‌వర్క్‌లోనే ఉంది. ఇది యాదృచ్ఛికంగా జరిగేది కాదు.

గతంలో రియల్ ఎస్టేట్ ఏజెంట్లు, స్థానికంగా ఉండే కొందరు వ్యక్తుల ద్వారా సమాచారం లీక్ అవుతుందన్న ఆరోపణలు ఉండేవి. కానీ, ఇప్పుడు ఈ నెట్‌వర్క్ మరింత విస్తరించింది.

• వాచ్‌మెన్స్: అపార్ట్‌మెంట్లలో ఉన్న వాచ్‌మెన్స్, పక్క అపార్ట్‌మెంట్ వాచ్‌మెన్స్, ఫంక్షన్ హాల్స్ వాచ్‌మెన్స్ ద్వారా సమాచారం సులభంగా అందుతుంది.
• ఈవెంట్ స్టాఫ్: ఫంక్షన్ హాల్స్ స్టాఫ్, క్యాటరింగ్ వారి ద్వారా, మ్యూజిక్ బ్యాండ్స్ ద్వారా, ఫోటోగ్రాఫర్స్ ద్వారా సమాచారం లీక్ అవుతుంది.
• ఇతర సిబ్బంది: పెళ్లికి, గృహప్రవేశాలకు సంబంధం ఉన్న ప్రతి ఒక్క కాంటాక్ట్ పాయింట్, కొన్ని చోట్ల చివరికి శుభకార్యం జరిపించే బ్రాహ్మణ పండితుల ద్వారా కూడా సమాచారం వెళుతోందన్న ఆరోపణలు విస్మయానికి గురిచేస్తున్నాయి.

కొంత కమిషన్ లేదా చిన్న మొత్తానికి ఆశపడి, ఈ వ్యక్తులు ఒక కుటుంబం యొక్క ఆనందకరమైన క్షణాల వివరాలను ఈ వసూళ్ల ముఠాలకు చేరవేస్తున్నారు. దీనిద్వారా, ఢిల్లీ, ముంబై వంటి నగరాల్లో ఉన్న ‘ఇలాకా’ (ప్రాంతం) వ్యవస్థ తరహాలో, హైదరాబాద్‌లో కూడా ఒక్కో ప్రాంతాన్ని ఒక్కో హిజ్రా ‘గురువు’ లేదా బృందం నియంత్రిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. తమ ‘ఇలాకా’లో జరిగే ప్రతి శుభకార్యం నుంచి వాటా వసూలు చేయడం ఒక హక్కుగా, ఒక వ్యాపారంగా మారిపోయింది.

సమస్య మూలాలు: ఆశీర్వాదం నుంచి దోపిడీ వరకు

ఈ సమస్యను కేవలం ఒక ‘క్రైమ్’ కోణంలోనే చూస్తే, మనం మూలాలను విస్మరించినట్లే. ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన సామాజిక-ఆర్థిక సమస్య.

1. చారిత్రక గౌరవం – ‘బధాయి’ సంప్రదాయం

భారతీయ పురాణాల్లో, ముఖ్యంగా రామాయణంలో హిజ్రాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. శ్రీరాముడు 14 ఏళ్లు వనవాసానికి వెళుతూ, తనను అనుసరించి వస్తున్న అయోధ్య ప్రజలను ఉద్దేశించి “పురుషులు, స్త్రీలు” వెనక్కి వెళ్లాలని కోరతాడు. కానీ, హిజ్రాలు తాము ఆ రెండు వర్గాలకూ చెందమని భావించి, 14 ఏళ్లపాటు రాముడి కోసం అక్కడే వేచి ఉంటారు. వారి భక్తికి మెచ్చిన రాముడు, తిరిగి వచ్చాక, శుభకార్యాల సమయాల్లో ప్రజలను ఆశీర్వదించే శక్తిని వారికి ప్రసాదించాడని పురాణ గాథ.

అందువల్లే, శతాబ్దాలుగా, పిల్లలు పుట్టినప్పుడు, పెళ్లిళ్లు జరిగినప్పుడు హిజ్రాలు వచ్చి పాడి, ఆడి, ఆశీర్వదించడం (‘బధాయి’ ఇవ్వడం) ఒక శుభసూచకంగా భావించేవారు. ప్రతిగా, గృహస్థులు సంతోషంగా వారికి బట్టలు, ధాన్యం, డబ్బు కానుకగా ఇచ్చేవారు. ఇది ‘వసూలు’ కాదు, ‘ఆశీర్వాదానికి ప్రతిఫలం’. ఆ కమ్యూనిటీలో ‘తోలి-బధాయి’ అనేది అత్యంత గౌరవప్రదమైన జీవనోపాధిగా ఉండేది.

2. సామాజిక బహిష్కరణ మరియు నిస్సహాయత

కాలక్రమేణా, ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ వలస పాలనలో, పాశ్చాత్య చట్టాల ప్రభావంతో, ఈ కమ్యూనిటీ సమాజంలో అణచివేతకు గురైంది.

• కుటుంబ బహిష్కరణ: తమ ఇంట్లో హిజ్రా పుట్టారని తెలియగానే చాలా కుటుంబాలు వారిని వెలివేస్తున్నాయి.
• విద్యావకాశాల లేమి: పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో తోటి విద్యార్థుల నుండి, కొన్నిసార్లు ఉపాధ్యాయుల నుండి కూడా వేధింపులు ఎదుర్కొంటారు. దీంతో చదువు మధ్యలోనే ఆగిపోతుంది.
• ఉపాధి లేమి: డిగ్రీలు ఉన్నప్పటికీ, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చేందుకు కంపెనీలు ముందుకు రావు.

ఈ కారణాల వల్ల, వారు సమాజంలో గౌరవప్రదమైన జీవితాన్ని గడపలేకపోతున్నారు. ఫలితంగా, వారు ‘గురువు-చేలా’ వ్యవస్థలో భాగంగా, తమకంటూ ప్రత్యేక కమ్యూనిటీలుగా ఏర్పడి జీవించాల్సి వస్తుంది. వారికి తెలిసిన ఏకైక జీవనోపాధి ‘బధాయి’ లేదా భిక్షాటన. ఎప్పుడైతే సమాజం వారిని గౌరవించడం మానేసి, వారిని అంటరానివారిగా చూడటం మొదలుపెట్టిందో, అప్పుడే ఈ ‘ఆశీర్వాదం’ కాస్తా ‘బలవంతపు వసూలు’గా దారి తప్పింది.

3. నేర ప్రవృత్తి vs. నిస్సహాయత

ఈ నిస్సహాయతను కొందరు నేర ప్రవృత్తి గల వ్యక్తులు ఆసరాగా తీసుకుంటున్నారు. “మర్యాదగా అడిగితే ఎవరూ ఇవ్వరు, బెదిరిస్తేనే ఇస్తారు” అనే భావన పెరిగిపోయింది. దీనికి తోడు, పైన చెప్పినట్లుగా, హిజ్రాలు కాకపోయినా, వారిలా వేషం వేసుకుని కొందరు పురుషులు కూడా ఈ దందాలోకి దిగడంతో, సమస్య మరింత జటిలమైంది. ప్రజల భయాన్ని, వారి సామాజిక అభద్రతను ఆయుధంగా చేసుకుని, ఒక పవిత్ర సంప్రదాయాన్ని ‘ఎక్స్‌టార్షన్ రాకెట్’గా మార్చేశారు.

చట్టం ఏం చెబుతోంది? ఫలించని ఆశలు

ఈ సమస్యకు చట్టపరమైన పరిష్కారాలు లేవా? ఉన్నాయి, కానీ వాటి అమలులోనే అసలు సమస్య ఉంది.

IPC సెక్షన్ 384 (బలవంతపు వసూలు)

భారతీయ శిక్షాస్మృతి (IPC) ప్రకారం, ఎవరైనా ఒక వ్యక్తిని భయపెట్టి, బలవంతంగా డబ్బు లేదా ఆస్తులను లాక్కుంటే అది ‘Extortion’ (IPC సెక్షన్ 384) కిందకు వస్తుంది. కీసర ఘటనలో పోలీసులు ఈ సెక్షన్‌నే నమోదు చేశారు. ఈ నేరం రుజువైతే మూడేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష పడవచ్చు. కానీ, చాలా కుటుంబాలు, శుభకార్యం సమయంలో గొడవ ఎందుకని, లేదా వారి శాపాలకు భయపడి పోలీసుల వరకు వెళ్లడం లేదు. ఇదే ఈ ముఠాలకు అలుసుగా మారింది.

ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల (హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టం, 2019: ఒక విశ్లేషణ

2019లో భారత ప్రభుత్వం ఈ చట్టాన్ని తెచ్చింది. ఇది ట్రాన్స్‌జెండర్లకు విద్య, ఉపాధి, ఆరోగ్య సంరక్షణలో వివక్ష నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది. వారిని ‘మూడవ లింగం’గా గుర్తించింది. ఇదంతా నాణేనికి ఒకవైపు మాత్రమే.

ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 19, వారిని భిక్షాటన చేయకుండా నిషేధిస్తుంది. ఇది తీవ్రమైన విమర్శలకు దారితీసింది.

1. ప్రత్యామ్నాయం చూపలేదు: 2014లో సుప్రీంకోర్టు ‘NALSA’ తీర్పులో, ట్రాన్స్‌జెండర్లను సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాలుగా గుర్తించి, వారికి విద్య, ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించాలని స్పష్టంగా చెప్పింది. కానీ 2019 చట్టంలో రిజర్వేషన్ల ప్రస్తావనే లేదు.
2. జీవనోపాధిని నేరం చేయడం: వారికి గౌరవప్రదమైన ఉద్యోగాలు, రిజర్వేషన్లు కల్పించకుండా, శతాబ్దాలుగా వారు జీవనాధారంగా చేసుకుంటున్న ‘బధాయి’ లేదా భిక్షాటనను నేరంగా ప్రకటించడం, వారిని మరింత నిస్సహాయ స్థితిలోకి నెట్టింది.
3. ఇతర లోపాలు: ఈ చట్టంలో ట్రాన్స్‌జెండర్లపై జరిగే లైంగిక దాడులకు శిక్షలు, మహిళలపై జరిగే దాడుల శిక్షల కన్నా తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇది వారి సమాన హక్కులకు భంగం కలిగించడమే.

ఫలితంగా, ఈ చట్టం వారి హక్కులను కాపాడటం కంటే, వారి సాంప్రదాయ జీవనాధారాన్ని నేరంగా ముద్ర వేసి, వారిని పోలీసుల దయాదాక్షిణ్యాలకు వదిలేసిందన్న విమర్శ బలంగా ఉంది.

పరిష్కార మార్గాలు: దండన కాదు, ఉపాధే మార్గం

ఈ సంక్లిష్ట సమస్యకు పరిష్కారం కేవలం లాఠీఛార్జ్‌లోనో, అరెస్టుల్లోనో లేదు. అది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే. శాశ్వత పరిష్కారం కోసం బహుముఖ వ్యూహం అవసరం.

1. ప్రజల తక్షణ కర్తవ్యం (పాఠకుల ప్రయోజనం)

మీ ఇంట్లో శుభకార్యం జరుగుతున్నప్పుడు, లేదా మీ షాపు ఓపెనింగ్ రోజున ఇలాంటి వేధింపులు ఎదురైతే, ప్రజలు ఏం చేయాలి?

• భయపడవద్దు, వాదించవద్దు: ముందుగా, వారి బెదిరింపులకు భయపడకూడదు. అదే సమయంలో, వారితో వాదనలకు, చర్చలకు దిగవద్దు. అది తరచుగా దూషణలకు, దాడులకు దారితీస్తుంది.
• వెంటనే ‘100’ డయల్ చేయండి: పరిస్థితి అదుపు తప్పుతోందని అనిపించిన వెంటనే, సమయం వృథా చేయకుండా 100 నంబర్‌కు డయల్ చేసి, “కొంతమంది హిజ్రాలు గుంపుగా వచ్చి, లక్ష రూపాయలు డిమాండ్ చేస్తున్నారు, దాడి చేసేలా ఉన్నారు” అని స్పష్టంగా చెప్పండి. పోలీసులు వస్తున్నారని తెలిస్తే, చాలా సందర్భాల్లో వారు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోతారు.
• సురక్షితంగా రికార్డ్ చేయండి: సాధ్యమైతే, మీకు ప్రమాదం లేదనుకుంటే, వారి ప్రవర్తనను, బెదిరింపులను, వాహనాల నంబర్లను మీ ఫోన్‌లో వీడియో లేదా ఆడియో రికార్డ్ చేయండి. ఇది పోలీసులకు బలమైన సాక్ష్యంగా ఉపయోగపడుతుంది.
• సంఘటితంగా ఉండండి: చుట్టుపక్కల వారిని, ఇతర అపార్ట్‌మెంట్ వాసులను అప్రమత్తం చేయండి. ఒంటరిగా ఉన్నారని తెలిస్తేనే దాడులకు తెగబడతారు.

2. పోలీసుల బాధ్యత

పోలీసులు కూడా ఈ విషయంలో సున్నితంగా వ్యవహరించాలి. అరెస్టు చేసిన వారు నిజంగా ట్రాన్స్‌జెండర్లా, లేక వారిలా నటిస్తున్న నేరగాళ్లా అని తేల్చాలి. బలవంతపు వసూళ్లకు పాల్పడే వారిపై, ముఖ్యంగా హింసకు దిగేవారిపై కఠినమైన చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. సమాచారం లీక్ చేస్తున్న నెట్‌వర్క్‌ను ఛేదించాలి.

3. ప్రభుత్వాల శాశ్వత పరిష్కారం

నిజమైన పరిష్కారం ఇక్కడే ఉంది. వారిని నేరస్థులుగా చూడటం మాని, వారిని దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగం చేయాలి.

• NALSA తీర్పు అమలు: సుప్రీంకోర్టు చెప్పినట్లుగా, వారికి విద్య, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించాలి.
• ఉపాధి కల్పన: హైదరాబాదులో ప్రయోగాత్మకంగా కొందరికి ట్రాఫిక్ క్రమబద్ధీకరణ డ్యూటీలు అప్పగించారు. ఇది మంచిదే అయినా, సరిపోదు. కొచ్చి మెట్రోలో ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చారు. టాటా స్టీల్ (సుమారు 100+ ట్రాన్స్‌జెండర్ ఉద్యోగులు), ఆర్జే కార్ప్, పబ్లిసిస్ సాపియెంట్ వంటి ప్రైవేట్ కంపెనీలు వారిని చురుకుగా నియమించుకుంటున్నాయి. ఇలాంటి మోడల్స్‌ను ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగాలు అనుసరించాలి.
• నైపుణ్యాభివృద్ధి (Skill Development): ప్రభుత్వ ‘PM-DAKSH’ పథకం, ‘SMILE’ పథకం కింద వారికి నైపుణ్యాభివృద్ధిలో శిక్షణ ఇచ్చి, రుణాలు ఇచ్చి, సొంత వ్యాపారాలు పెట్టుకునేలా ప్రోత్సహించాలి.
• ఆశ్రయం: కుటుంబాలు వెలివేసిన వారికి ‘గరిమ గృహ్’ వంటి షెల్టర్ హోమ్స్ ప్రతి జిల్లాలో ఏర్పాటు చేయాలి.

ముగింపు: మార్పు మనందరి బాధ్యత

కీసరలో సదానందంపై జరిగిన దాడి, మన సమాజం ఇంకా ఎంత వెనుకబడి ఉందో చూపుతుంది. ఆశీర్వాదం హద్దులు దాటి, నేరంగా మారినప్పుడు, దానిని చట్టపరంగా అణచివేయాలి. అందుకు ‘డయల్ 100’ అనేది తక్షణ ఆయుధం.

అదే సమయంలో, వారు ఎందుకు ఆ మార్గాన్ని ఎంచుకోవాల్సి వస్తుందో కూడా విశ్లేషించాలి. బలవంతపు వసూళ్లకు పాల్పడే నేర ప్రవృత్తిని శిక్షిస్తూనే, సామాజిక బహిష్కరణకు గురై, ఉపాధి లేక ఇబ్బంది పడుతున్న వారికి చేయూతనివ్వాలి. ఒకవైపు చట్టం, మరోవైపు సామాజిక ఆదరణ మరియు ఆర్థిక సాధికారత.. ఈ రెండూ సమాంతరంగా పనిచేసినప్పుడే ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది. అప్పుడే, వారి ఆశీర్వాదం మళ్లీ మనస్ఫూర్తిగా ఉంటుంది, భయపెట్టేదిగా కాదు.