భారతీయ సనాతన జీవన విధానంలో నదులు కేవలం జలవనరులు మాత్రమే కావు; అవి సాక్షాత్తు దైవస్వరూపాలు, భక్తుల పాపాలను కడిగివేసే పుణ్యవాహినులు. సనాతన సంప్రదాయంలో గంగా, యమునా, సరస్వతి నదులకు అత్యున్నత మరియు పరమ పవిత్రమైన స్థానం ఉంది. వీటిలో సూర్యపుత్రిగా, యమధర్మరాజు సోదరిగా కోట్లాది మంది హిందువులచే నిత్యం పూజలందుకునే యమునా నదికి పన్నెండేళ్లకు ఒకసారి వచ్చే పుష్కరాలు అత్యంత పవిత్రమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.
గురు గ్రహం కర్కాటక రాశిలోకి ప్రవేశించే మహత్తర కాలంలో జరిగే ఈ పుష్కర మహోత్సవంలో కేవలం నదీ స్నానం మాత్రమే కాదు, మనకు జన్మనిచ్చిన పితృదేవతలకు సమర్పించే తర్పణాలకు, పిండప్రదానాలకు ఒక అద్భుతమైన మరియు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి ఉంటుంది. ఈ ఏడాది జూన్ మాసంలో వైభవంగా జరగబోయే యమునా పుష్కరాల ముఖ్యమైన తేదీలు, పుణ్య ఘడియలు, పితృ తర్పణాల అంతరార్థం మరియు భాగ్యనగరం (హైదరాబాద్) నుండి వెళ్లే భక్తుల కోసం సమగ్ర ప్రయాణ గైడ్ను ఇక్కడ క్షేత్రస్థాయి పరిశీలనలతో లోతుగా తెలుసుకుందాం.
యమునా నది పుష్కరాలు 2026: ముఖ్యమైన తేదీలు మరియు ఘడియలు
ఖగోళ శాస్త్రం మరియు వైదిక గణితం ప్రకారం గురు గ్రహ గమనాన్ని బట్టి నదీ పుష్కరాల కాలాన్ని లెక్కిస్తారు. గురుడు ఒక రాశి నుండి మరొక రాశిలోకి ప్రవేశించే సమయాన్ని బట్టి ఆయా నదులకు పుష్కర వైభవం వస్తుంది. యమునా నదీ పుష్కర కాలం మొత్తం 12 రోజుల పాటు నిరంతరాయంగా సాగుతుంది. ఈ పన్నెండు రోజులలో ప్రతి రోజుకూ ఒక ప్రత్యేక విశిష్టత, నిర్దేశిత దాన ఫలాలు ఉన్నప్పటికీ.. ప్రారంభ మరియు ముగింపు రోజులలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించడం అత్యంత ఫలప్రదమని శాస్త్రాలు నొక్కి చెబుతున్నాయి.
ఆది పుష్కరాల ప్రారంభం (జూన్ 2, 2026)
గురు గ్రహం మిథున రాశిని వీడి కర్కాటక రాశిలోకి ప్రవేశించే మొదటి 12 రోజులను ‘ఆది పుష్కరం’ అంటారు. ఈ ఏడాది జూన్ 2వ తేదీన ఈ మహత్తర ఘట్టం ప్రారంభమవుతుంది. వైదిక విశ్వాసాల ప్రకారం, ఈ మొదటి రోజున యమునా నదిలోకి పుష్కరుడు ముక్కోటి దేవతలతో, సప్తర్షులతో కలిసి ప్రవేశిస్తాడు. ఈ కారణంగానే ఆది పుష్కర ప్రారంభ రోజున ఆచరించే నదీ స్నానం, చేసే దానధర్మాలు జన్మజన్మల పాపాలను హరిస్తాయని పండితులు చెబుతున్నారు.
మహత్తర పుణ్య దినాలు (జూన్ 3 నుండి జూన్ 12, 2026)
ఆది పుష్కరాల ప్రారంభం తర్వాత వచ్చే రోజులలో భక్తులు తమ వీలును బట్టి నదీ తీరాలకు చేరుకుంటారు. ముఖ్యంగా ఈ మధ్యలో వచ్చే రోజులలో దశమి, ఏకాదశి మరియు ద్వాదశి తిథులు పితృ కార్యాలకు, విశేష జప తపాలకు అత్యంత అనుకూలమైనవి. ఈ రోజుల్లో ఉత్తర ప్రదేశ్లోని బృందావనం మరియు మథుర తీరాలలో సాయంత్రం వేళల్లో వందలాది మంది వేద పండితుల మంత్రోచ్ఛారణల మధ్య ఇచ్చే యమునా హారతులు కనుల పండువగా సాగుతాయి.
అంత్య పుష్కర రోజు (జూన్ 13, 2026)
పుష్కరాల చివరి రోజును అంత్య పుష్కర దినంగా వ్యవహరిస్తారు. పుష్కరుడు యమునా నది నుండి నిష్క్రమించే ఈ ముగింపు రోజున నదీమతల్లికి ప్రత్యేక కృతజ్ఞతా పూజలు, అఖండ దీపోత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. మొదటి రోజుల్లో రాలేకపోయిన భక్తులు ఈ చివరి రోజున వచ్చి పుష్కర స్నానం ఆచరించినా సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతారు.
యమునా తీరాన పితృ తర్పణాలు: ఎందుకు అంత విశేషం?
సనాతన ధర్మంలో పన్నెండు నదులకు పుష్కరాలు జరుగుతాయి. ప్రతి పుష్కరంలోనూ పితృ తర్పణాలు, శ్రాద్ధ కర్మలు ఇవ్వడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. కానీ, మిగిలిన నదులన్నింటికన్నా యమునా నది వద్ద ఇచ్చే తర్పణాలకు, పిండప్రదానాలకు ఉన్న ఆధ్యాత్మిక శక్తే వేరు. దీని వెనుక అత్యంత బలమైన పురాణ నేపథ్యం మరియు విశేషమైన కారణాలు ఉన్నాయి.
యముడు – యమునల సోదర బంధం
క్షేత్ర పురాణాల ప్రకారం యమునా నది మరియు యమధర్మరాజు (కాలపురుషుడు) ఇద్దరూ సూర్యభగవానుడికి, ఆయన భార్య సంజ్ఞాదేవికి జన్మించిన సొంత తోబుట్టువులు. లోకంలో ప్రాణుల పాపపుణ్యాలను లెక్కగట్టి, వారి కర్మలను బట్టి నరకలోకంలో శిక్షలు వేసే కఠినమైన విధిని నిర్వహించే యమధర్మరాజు, తన సోదరి అయిన యమునా నదిని అమితంగా ప్రేమిస్తాడు.
స్థానిక వేద పండితుల వివరాల ప్రకారం, పూర్వం యమునా దేవి తన సోదరుడైన యముడి నుండి ఒక విశేషమైన వరాన్ని పొందింది. దాని ప్రకారం, ఎవరైతే యమునా నదిలో భక్తితో పవిత్ర స్నానం ఆచరించి, తమ పితృదేవతలను స్మరిస్తూ నీటి తర్పణాలు ఇస్తారో.. వారి పితృదేవతలకు యమలోకంలో ఎలాంటి కష్టాలు, నరకయాతనలు కలగవు. యమధర్మరాజు అలాంటి ఆత్మలపై ప్రత్యేక కరుణ చూపిస్తూ వారిని నరక బాధల నుండి విముక్తులను చేసి ఉత్తమ గతులను ప్రసాదిస్తాడు.
పితృ దోషాల నుండి సంపూర్ణ విముక్తి
మానవ జీవితంలో ఎదురయ్యే అనేక సమస్యలకు, ఆర్థిక ఇబ్బందులకు, సంతాన లేమికి లేదా కుటుంబంలో నిరంతరం జరిగే కలహాలకు జాతకంలోని ‘ပితృదోషం’ ప్రధాన కారణంగా ఉంటుంది. పెద్దలకు శ్రాద్ధ కర్మలు సరిగ్గా నిర్వహించలేకపోయినా, లేదా వారి ఆత్మలు తృప్తి చెందకపోయినా ఈ దోషాలు వంశాన్ని పీడిస్తుంటాయి.
క్షేత్రస్థాయిలో దర్శనం చేసిన భక్తుల అనుభవం ప్రకారం.. యమునా పుష్కరాల వంటి మహత్తర సమయంలో మథురలోని విశ్రాం ఘాట్ లేదా బృందావనంలోని కేషీ ఘాట్ తీరాలలో పిండప్రదాన కర్మలు చేయడం వల్ల ఏడు తరాల పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు. ఇక్కడ తర్పణం వదిలిన తర్వాత కుటుంబంలో ఎంతో కాలంగా ఉన్న ఆటంకాలు తొలగిపోయి, సంతాన వృద్ధి, వ్యాపార ప్రగతి మరియు అఖండ మానసిక ప్రశాంతత లభించినట్లు భక్తులు ఘనంగా చెప్పుకుంటారు.
పుష్కర తీరాన భక్తులు ఆచరించాల్సిన విధులేమిటి?
యమునా పుష్కరాల వేళ నదీ తీరానికి వెళ్లే భక్తులు కేవలం ఒక సాధారణ స్నానం చేసి రావడం వల్ల పుష్కర సంపూర్ణ ఫలితం దక్కదు. శాస్త్ర నియమాల ప్రకారం పుష్కర తీరంలో కొన్ని ముఖ్యమైన విధులను ఆచరించాల్సి ఉంటుంది.
సంకల్ప స్నానం
నదిలోకి దిగడానికి ముందు ఒడ్డున నిలబడి తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశకు ముఖం పెట్టి, చేతిలో నీరు లేదా అక్షతలు ఉంచుకుని పుష్కర సంకల్పం చెప్పుకోవాలి. మన పేరు, గోత్రం, ప్రస్తుత కాలం స్మరిస్తూ పాప విముక్తి కోసం స్నానం చేస్తున్నట్లు సంకల్పించి, ఆ తర్వాతే నదిలో మూడు సార్లు పూర్తిగా మునగాలి. నదిలో స్నానం చేసేటప్పుడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ షాంపూలు, సబ్బులు వాడకూడదు.
WhatsApp Channel
తిల తర్పణం
నదీ స్నానం ముగించిన తర్వాత ఒడ్డున కూర్చుని లేదా నదిలోనే నిలబడి దేవతలకు, ఋషులకు మరియు పితృదేవతలకు తర్పణాలు ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా నల్ల నువ్వులు, పవిత్రమైన యమునా జలాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని పితృదేవతల పేర్లు, గోత్రాలను స్మరిస్తూ బొటనవేలి మీదుగా (పితృ తీర్థం ద్వారా) నీటిని వదలాలి. ఇది పితృదేవతల దాహాన్ని తీర్చి వారికి శాంతిని చేకూరుస్తుంది.
దీప దానం
సాయంత్రం వేళల్లో యమునా నదీమతల్లికి కృతజ్ఞతగా మట్టి ప్రమిదల్లో ఆవునెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో దీపాలు వెలిగించి, పూలతో అలంకరించి నదిలో వదలాలి. దీనిని దీప దానం అంటారు. పుష్కర కాలంలో ఇలా దీపాలను నదిలో వదలడం వల్ల వంశంలో ఉన్న అజ్ఞానపు చీకట్లు, దారిద్ర్యం తొలగిపోయి జ్ఞాన వికాసం కలుగుతుందని నమ్ముతారు.
అన్నదానం మరియు వస్త్రదానం
పుష్కర తీరంలో చేసే దానాలకు వేల రెట్లు పుణ్యఫలం ఉంటుంది. మన శక్తి కొలది స్థానిక సాధువులకు, వేద బ్రాహ్మణులకు లేదా పేదలకు అన్నదానం చేయడం, వస్త్రాలను దానం చేయడం వల్ల అఖండ ఐశ్వర్యం సిద్ధిస్తుంది మరియు వంశ వృద్ధి కలుగుతుంది.
👉 ఇంకా తెలుసుకోండి → తెలంగాణలోని కాళేశ్వర క్షేత్రంలో జరుగుతున్న సరస్వతి నది అంత్య పుష్కరాల పూర్తి వివరాలు మరియు ఆలయ దర్శన వేళల కోసం ఇక్కడ చదవండి.
📊 ముఖ్య సమాచారం
| అంశం | వివరాలు |
| పుష్కర కాలం | జూన్ 2, 2026 నుండి జూన్ 13, 2026 వరకు |
| తర్పణాలకు ఉత్తమ సమయం | ప్రతిరోజూ ఉదయం 06:00 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 12:30 గంటల వరకు (మధ్యాహ్న కాలం పితృకార్యాలకు అత్యంత శ్రేష్ఠం) |
| ప్రధాన పుష్కర క్షేత్రాలు | మథుర, బృందావనం (ఉత్తర ప్రదేశ్) |
| ప్రధాన ఘాట్లు | విశ్రాం ఘాట్ (మథుర), కేషీ ఘాట్ (బృందావనం) |
భాగ్యనగరం నుండి యమునా పుష్కరాలకు: సమగ్ర ప్రయాణ గైడ్
జూన్ మాసంలో ప్రారంభం కానున్న ఈ మహత్తర యమునా నది పుష్కరాల కోసం హైదరాబాద్ (భాగ్యనగరం) నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్లోని మథుర, బృందావనం వంటి ప్రముఖ క్షేత్రాలకు చేరుకోవడానికి వివిధ రకాల రవాణా మార్గాల పూర్తి వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. భక్తులు తమ బడ్జెట్ మరియు సమయాన్ని బట్టి విమాన, రైలు లేదా రోడ్డు మార్గాలను ఎంచుకోవచ్చు.
1. విమాన మార్గం (అత్యంత వేగవంతమైనది)
హైదరాబాద్ నుండి యమునా పుష్కర క్షేత్రాలకు అతి తక్కువ సమయంలో, సౌకర్యవంతంగా చేరుకోవడానికి విమాన ప్రయాణం అత్యంత సులువైన మార్గం.
- ఢిల్లీ మార్గం (రికమండెడ్): హైదరాబాద్ శంషాబాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (HYD) నుండి ఢిల్లీ ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి (DEL) ప్రతిరోజూ అనేక డైరెక్ట్ విమానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. విమాన ప్రయాణ సమయం కేవలం 2 గంటల 15 నిమిషాలు మాత్రమే పడుతుంది.
- ఢిల్లీ నుండి మథుర/బృందావనం చేరుకోవడం: ఢిల్లీ విమానాశ్రయం నుండి మథుర క్షేత్రం దాదాపు 160 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. విమానాశ్రయం వెలుపల లభించే ప్రైవేట్ టాక్సీలు, క్యాబ్లు లేదా యమునా ఎక్స్ప్రెస్వే మీదుగా నడిచే లగ్జరీ బస్సుల ద్వారా కేవలం 2 నుండి 3 గంటల్లో మథురలోని పుష్కర ఘాట్లకు సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
2. రైలు మార్గం
సికింద్రాబాద్ (SC) మరియు కాచేగూడ (KCG) రైల్వే స్టేషన్ల నుండి యమునా నది ప్రవహించే ప్రధాన కేంద్రమైన మథుర జంక్షన్ (MTJ) కు నేరుగా వెళ్లే అనేక సూపర్ ఫాస్ట్ రైళ్లు ఉన్నాయి. అయితే, ప్రస్తుతం పుష్కరాల రద్దీ కారణంగా దాదాపుగా అన్ని రైళ్లలో టికెట్లు ఫుల్ అయ్యే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి భక్తులు ఐఆర్సిటిసి (IRCTC) వెబ్సైట్ ద్వారా తాత్కాల్ కోటాలో లేదా ముందస్తుగా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసుకోవడం మంచిది.
- తెలంగాణ ఎక్స్ప్రెస్ (Train No. 12723): ఇది ప్రతిరోజూ ఉదయం 06:25 గంటలకు సికింద్రాబాద్లో బయలుదేరి, మరుసటి రోజు ఉదయం 05:05 గంటలకు నేరుగా మథుర జంక్షన్కు చేరుకుంటుంది. ప్రయాణ సమయం సుమారు 22 గంటల 40 నిమిషాలు.
- దక్షిణ ఎక్స్ప్రెస్ (Train No. 12721): ప్రతిరోజూ రాత్రి 23:25 గంటలకు సికింద్రాబాద్లో బయలుదేరి, మరుసటి రోజు అర్ధరాత్రి దాటాక 01:10 గంటలకు మథుర చేరుకుంటుంది.
- కొంగు ఎక్స్ప్రెస్ (Train No. 12647): వారానికి ఒకరోజు (సోమవారం) కాచేగూడ స్టేషన్ నుండి ఉదయం 10:40 గంటలకు బయలుదేరి, మరుసటి రోజు మధ్యాహ్నం 11:55 గంటలకు మథుర చేరుకుంటుంది.
3. రోడ్డు మార్గం (సొంత వాహనం లేదా లాంగ్ డ్రైవ్ ప్రియులకు)
హైదరాబాద్ నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్లోని మథురకు సొంత కార్లు లేదా ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ వాహనాల్లో అడ్వెంచర్ ప్రయాణం చేయాలనుకునే వారు భారతదేశంలోనే అత్యంత పొడవైన జాతీయ రహదారిని ఉపయోగించవచ్చు. కారుద్వారా ప్రయాణించాలి అనుకునేవారు నన్ను సంప్రదించండి. రవీందర్.శ్రీటూర్స్-898524642
- ప్రయాణ మార్గం (Route): హైదరాబాద్ – నాగ్పూర్ – ఝాన్సీ – గ్వాలియర్ – ఆగ్రా – మధుర (జాతీయ రహదారి NH 44 మీదుగా).
- దూరం మరియు సమయం: భాగ్యనగరం నుండి మథుర సుమారు 1,385 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. రోడ్డు పరిస్థితులు మరియు ట్రాఫిక్ను బట్టి నిరంతర ప్రయాణానికి కనీసం 24 నుండి 26 గంటల సమయం పడుతుంది. కుటుంబంతో వెళ్లేవారు మధ్యలో నాగ్పూర్ లేదా ఝాన్సీ పరిసరాల్లో ఒక రాత్రి బస చేసి ప్రయాణించడం సురక్షితం.
యమునా పుష్కర యాత్రలో భక్తులకు ముఖ్యమైన సూచనలు
- వసతి ఏర్పాట్లు: పుష్కరాల సమయంలో మథుర, బృందావనంలోని హోటళ్లు, ధర్మశాలలు భక్తులతో నిండిపోతాయి. కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందే ఆన్లైన్ ద్వారా వసతి బుక్ చేసుకోవడం మంచిది.
- పరిశుభ్రత పాటించండి: యమునా నది మన సంస్కృతికి జీవనాడి. నదీ తీరాల్లో ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు, పాత వస్త్రాలు వదలకుండా నది పవిత్రతను కాపాడటం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.
- ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు: జూన్ మాసంలో ఉత్తర భారతదేశంలో ఎండల తీవ్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రయాణ సమయంలో తగినంత నీరు, ఓఆర్ఎస్ (ORS) లక్విడ్లు వెంట ఉంచుకోండి మరియు వృద్ధులు, పిల్లల ఆరోగ్యంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించండి.
⚠ గమనిక
ఈ వ్యాసంలో అందించబడిన ప్రయాణ మరియు ఆధ్యాత్మిక సమాచారం కేవలం భక్తుల అవగాహన కోసం సేకరించబడినది. పుష్కరాల రద్దీ, ఎండల తీవ్రతను బట్టి స్థానిక రవాణా సమయాలలో లేదా ఆలయ ఘాట్ల నిబంధనలలో మార్పులు ఉండవచ్చు. భక్తులు స్థానిక ప్రభుత్వ మరియు ఆలయ కమిటీ సూచనలను పాటించగలరు.